နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း (၉)

 နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း (၉)

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု

အင်္ဂလိပ်နှင့်ပြင်သစ်တို့သည် အမေရိကတိုက်၌လည်းကောင်း၊ အာရှရှိ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၌လည်းကောင်း ကိုလိုနီလုသော စစ်ပွဲကို ၁၇၅၆ မှစ၍ဆင်နွဲခဲ့ကြပေသည်။ ၁၇၆၃ တွင် ပြင်သစ်ကိုအင်္ဂလိပ်တို့က အနိုင်ရရှိခဲ့သဖြင့် အမေရိကတိုက်ပေါ်ရှိ နိုင်ငံ(၁၃) နိုင်ငံတို့မှာ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကိုလိုနီနိုင်ငံများဖြစ်လာခဲ့ပေသည်။

၁၇၇၅ ခုနှစ်တွင် သမ္မတကြီး ဂျော့ဝါရှင်တန်ဦးဆောင်၍ အမေရိကန်လွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲဆင်နွဲသဖြင့် ၁၇၇၆ ဇူလိုင်လ (၄) ရက်နေ့၌ အမေရိကန်လွတ်လပ်ရေးကြော်ငြာစာတမ်းအား အမေရိကန် ပန်းချီဆရာကြီး (Juhn Trumbull) မှ ဖတ်ကြားခဲ့ပြီး ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်လွတ်လပ်ရေးအား အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ်တို့အားလုံးမှ အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြပေသည်။

ထို့နောက်အမေရိကန်ပြည်နယ် (၁၃) ပြည်နယ်မှ နိုင်ငံသားတို့ယခင်ကလွတ်လပ်ရေးရသည့်အထိ မိမိတို့၏ သီးခြားအစိုးရ ဓလေ့ထုံးစံများဖြင့် ရပ်တည်နေခဲ့ကြသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးရပြီးသောအခါ “ နွားကွဲရင် ကျားစွဲမည့်” အရေးကိုလည်း နားလည်ကြ သည့် အလျောက် အချင်းချင်းပူးပေါင်းလိုကြပေသည်။

သို့ရာတွင် မုလအတိုင်းကိုယ့်မင်းကိုယ်ချင်း သီးခြားစွာရပ်တည်နေခြင်းဖြင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပြန်လည်လွှမ်းမိုးလာမည်ကို စိုးရိမ်သကဲ့သို့ အခြားတဖက်တွင်လည်း နှစ်ပြည့်တပြည်နည်းဖြင့် ပေါင်းစည်းလိုက်ပါက မိမိတို့၏ မူလသီးခြားလွတ်လပ်မှုများ၊ ဓလေ့ထုံးစံများ ဆုံးရှုံး ပျောက်ကွယ် သွားမည်ကိုလည်း မလိုလားကြပေ။

ထို့ကြောင့် အမျိုးသားအင်အားတိုးတတ်တောင့်တင်းမှုကိုလည်းရ၊ ဓလေ့ထုံးစံများလည်း မဆုံးရှုံးရသော ပြည်ထောင်စုနည်းဖြင့် အချင်းချင်းပေါင်းစပ်လိုက်ကြပေသည်။ ဤသို့အားဖြင့် (၁၃) ပြည်နယ်ဖြင့် စတင်ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ယခုအခါ ပြည်နယ်ပေါင်း (၅၀) ပါဝင်လျှက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရပေသည်။

အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော ပါဝါ (Specific Power) ကိုဗဟိုအစိုးရ လက်ထဲ၌ထားရှိပြီး ကျန်ရှိသော အကြွင်းအကျန် ပါဝါ(Reserve of Power)ကို ပြည်နယ်များလက်ထဲ၌ ထားရှိသဖြင့် ပြည်နယ်တို့သည် များစွာ လွတ်လပ်ကြပေသည်။ အကြွင်းအကျန် အာဏာမှာ သတ်မှတ်ထားသော အာဏာထက် ကြီးသောကြောင့် အကြွင်းအကျန် အာဏာ(သို့) ဖွဲ့စည်းအုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေဖြင့် သတ်မှတ်မထားသောပါဝါကို ပိုင်ဆိုင်သော ပြည်နယ်တို့သည် ဗဟိုအစိုးရထက် တန်ခိုးကြီးမားပြီး လွတ်လပ်ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအား ပြည်ထောင်စုစစ်စစ် နိုင်ငံဟူ၍ သတ်မှတ် ကြပေသည်။

ပဋ္ဋိပက္ခများအားဖြေရှင်းပုံ

ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတိုင်း၌ အစိုးရတဖွဲ့ထက် ပိုများသောကြောင့် အစိုးရအချင်းချင်း အငြင်းပွါးမှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပေသည်။ အထူးသဖြင့် ဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့သည် အုပ်ချုပ်ရေးကိစ္စရပ်များ၊ ဥပဒေရေးရာများနှင့် စပ်လျှင်းပြီး အငြင်းပွါးမှုများ ပေါ်ပေါက်နိုင်ပေသည်။

ဤသို့အငြင်းပွါး၍ ပဋ္ဋိပက္ခဖြစ်မှုကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ပုဂ္ဂိုလ် (သို့) အဖွဲကအစည်းတခု ရှိရပေမည်၊ အမေရိကန်တွင်မူ ဤကဲ့သို့သော ပဋ္ဋိပက္ခများကို ဗဟိုအစိုးရ၏ တရားစီရင်ရေးဌာန (Judiciary) မှ အမှား/အမှန်ကို ဆုံးဖြတ် ဖြေရှင်းပေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗဟိုအစိုးရ၏ တရားစီရင်ရေးဌာနသည်သာလျှင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ကိုးကားကိုင်စွဲကျင့်သုံးနိုင်သော အဖွဲကဖြစ်ကြောင်း မှတ်သားရပေမည်။

ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကိုပြင်ဆင်ပုံ

နိုင်ငံတိုင်း၌ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံသပဒေကို ပြင်ဆင်ရန် နည်းလမ်းသတ်မှတ်ထားသကဲ့သို့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွင်လည်း သတ်မှတ်ထားပေသည်။ အမေရိကန် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်လိုလျှင် အနည်းဆုံးဗဟိုဥပဒေပြုအဖွဲ့၏ သုံးပုံနှစ်ပုံသော ပြည်နယ်များကသော်လည်းကောင်း၊ ပြင်ဆင်ချက်အဆို တင်သွင်းရန်အတွက် အထူးပါလီမန်အား ခေါ်ယူပေးရန် တောင်းဆိုရပေသည်။ တင်သွင်းသော ပြင်ဆင်ချက်အဆိုကို အနည်းဆုံးဗဟိုဥပဒေပြုအဖွဲ့ (ကွန်ဂရက်)၏ လေးပုံ သုံးပုံသော ကွန်ဂရက်အမတ်များမှ သဘောတူ ထောက်ခံမှသာ အတည်ပြုလေသည်။ ထို့ကြောင့် အမေရိကန်ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေမှာ ပြင်ဆင်ရန်ခက်ခဲသော ဥပဒေဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း မှတ်သားထားရပါမည်။

အထက်လွှတ်တော်အမတ်များအား ရွေးကောင်တင်မြှောက်ပုံ

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှာ ပြည်နယ်(၅၀)အား စုပေါင်းဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည့်အလျောက် အထက်လွှတ်တော် Senate (ဆီးနိတ်) သို့ ပြည်နယ်တခုစီမှ ကိုယ်စားလှယ် နှစ်ဦးစီအား အညီအမျှစေလွှတ်၍ ဖွဲ့စည်းထားပေသည်။ ထို့ကြောင့် ဆီးနိတ် ခေါ် အထက်လွှတ်တော်တွင် ဆီးနိတ်တာ (Senator) ခေါ် အထက်လွှတ်တော်အမတ်ပေါင်း(၁၀၀)ရှိပေသည်။

သုံးပုံ တပုံသော အထက်လွှတ်တော်အမတ်များကို (၂) နှစ်ခြားတစ်ကြိမ် နှုတ်ထွက်စေပြီး အသစ်ပြန်လည် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ပေသည်။ အထက်လွှတ်တော် ဆီးနိတ်တာ တယောက်၏ သက်တမ်းမှာ (၆)နှစ်ဖြစ်ပေသည်။ တနည်းအားဖြင့် (၆) နှစ် အမတ်သက်တမ်းပြည့်သော သုံးပုံတပုံ ဆီးနိတ်အမတ်များကိုသာ အသစ်ရွေးကောက်သဖြင့် ၎င်းအသစ်ရွေးချယ်သော အမတ်များထဲတွင် (၆) နှစ်သက်တမ်းရှိသော အမတ်ဟောင်းတဦးတလေမျှ ပြန်လည်အရွေးမခံရသည့်တိုင်အောင် လွှတ်တော်ထဲတွင်(၂)နှစ် သက်တမ်းရှိသော အမတ် သုံးပုံတပုံနှင့် (၄) နှစ်သက်တမ်းရှိသော အမတ်သုံးပုံတပုံ အမတ်များကျန် နေပေသည်။ ထို့ကြောင့် အထက် လွှတ်တော်၏ လုပ်ငန်းများမှာ အထစ်အငေါ့မရှိဘဲ ပြေပြစ်တွင်ကျယ်နိုင်စေပါသည်။

အထက်လွှတ်တော်အမတ်များကို ပြည်နယ်အစိုးရများက ရွေးချယ်စေလွှတ်ခြင်း မဟုတ်ပေ။ ပြည်နယ် ပြည်သူလူထုမှ တိုက်ရိုက် ရွေးကောင်စေလွှတ်ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ဤသို့ အထက်လွှတ်တော်များကို ပြည်နယ်တိုင်း၌ သက်ဆိုင်ရာ ပြည်နယ်အသီးသီးရှိ ပြည်သူများမှ အညီအမျှ ရွေးကောက်စေလွှတ်ခြင်း ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ အထက်လွှတ်တော်ကို များစွာ တန်ခိုးအာဏာ အပ်နှင်းထားဖြစ်ပေသည်။ (၁၉၁၉) တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဝီလဆင် (Willison) ချုပ်ဆိုခဲ့သော ဗာဆေးစာချုပ်ကို ငြင်းဆိုသည့်အပြင် သမ္မတ ဝီလဆင်(Willison) ကိုယ်တိုင် အဆိုတင်သွင်း၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ကမ္ဘာ့နိုင်ငံ ပေါင်းချုပ်အသင်းကြီး (League of Nations) ထဲ၌ ပါဝင်ရန်ငြင် ဆိုခဲ့ပေသည်။ ဤအချက်ကို ထောက်ရှု့ခြင်းဖြင့် အထက်လွှတ်တော်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အထက်လွှတ်တော်များထဲတွင် တန်ခိုးအကြီးဆုံး လွှတ်တော်တရပ် ဖြစ်ပေသည်။

အခွန်ကောက်ခံပုံ

အခွန်ကောက်ခံရာတွင် (၂) ထပ်ကွမ်းအခွန်စနစ် (Double Texation System) ကိုအသုံးပြုပေသည်၊ ဗဟိုအစိုးရသည် ၌၏ အသုံးစရိတ်အတွက် ၌ဘာသာသီးခြားအခွန်ကောက်ခံသကဲ့သို့ ပြည်နယ်တို့ကလည်း ၎င်းတို့ပြည်နယ်အစိုးရတို့အတွက် အခွန်ထမ်း ဆောင်ရသောကြောင့် ပြည်နယ်တိုင်းသည် အစိုးရအဖွဲ့(၂) ဖွဲ့အတွက် အခွန်ထမ်းဆောင်ကြရပေသည်။

နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း(၈)

 နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း(၈)

ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံအမျိုးမျိုး

ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံများကို အမျိုးအစားခွဲကြည့်လျှင် အကြမ်းအားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစစ်စစ်နိုင်ငံ (Highly Federalised State) နှင့် တပြည်ထောင်စနစ်နှင့်တူသော ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ (None Highly Federalised State) ဟူ၍နှစ်မျိုးခွဲခြားနိုင်ပေသည်။

သို့ရာတွင် ပြည်ထောင်စုစစ်စစ်နိုင်ငံအချင်းချင်းသော်လည်းကောင်း၊ တပြည်ထောင်စနစ်နှင့်တူသော ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံအချင်း ချင်းသော်လည်းကောင်း မသိမသာခွဲပြားခြားနားမှုများ ရှိပေသည်။ ဤကဲ့သို့ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံများ တနိုင်ငံနှင့်တနိုင်ငံ မတူကွဲပြားပုံတို့ကို တိကျစွာသိလိုလျှင် အောက်ပါမေးခွန်းများကို ဖြေဆိုကြည့်ရပါမည်။

၁။ အာဏာအား မည်ကဲ့သို့ခွဲဝေထားသနည်း။

၂။ပြည်ထောင်စုအတွင်း၌ ပါဝင်ကြသော ပြည်နယ်အချင်းချင်းသော်လည်းကောင်း၊ ဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်တို့သော်လည်း ကောင်း အချင်းများ အငြင်းပွါးပါက မည်သည့်အဖွဲ့ မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်က ဖြေရှင်းပေးသနည်း။

၃။ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို မည်သို့ပြင်ဆင်သနည်း။

၄။ပြည်နယ် အသီးသီးတို့သည် ဗဟိုအစိုးရ ဥပဒေပြုအဖွဲ့သို့ မည်ကဲ့သို့ ကိုယ်စားလှယ်များ စေလွှတ်ကြပါသနည်း။

၅။ အခွန်အား မည်ကဲ့သို့ကောက်ခံသနည်း။

၆။အုပ်ချုပ်ရေးဌာနတွင် မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြီးဆုံး ဖြစ်သနည်း။ ၎င်းအား မည်ကဲ့သို့ ရွေးကောက် တင်မြှောက်သနည်း။

ဟူသော မေးခွန်းများအား စစ်မေးလေ့လာရန်လိုအပ်ပေလိမ့်မည်။

၁။ အာဏာအား မည်ကဲ့သို့ခွဲဝေထားသနည်း။

ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံများ၌ အာဏာအားဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရများတို့အား ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြင့် ခွဲဝေပေးအပ်ထား ကြောင်း အထက်စာများ၌ဆိုခဲ့ပါပြီ၊ တခါတရံဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ၌ ဗဟိုအစိုးရ၏ပိုင်ဆိုင်သော အာဏာများကို သတ်မှတ် ဖေါ်ပြထားခြင်းမပြုသော အကြွင်းအကျန်အာဏာများကို ပြည်နယ်များအတွက်ချန်လှပ်ထားလေ့ရှိပေသည်။ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံ ဥပဒေ၌ သတ်မှတ်ဖေါ်ပြထားခြင်းမရှိသော အာဏာများကို အကြွင်းအကျန်အာဏာများ (Reserve of Power) ဟူ၍ခေါ်ပါသည်။ ၎င်းအကြွင်းအကျန်အာဏာသည် သတ်မှတ်ဖေါ်ပြထားသော အာဏာထက်ပိုကြီးကြောင်း သေချာစွာမှတ်သားထားရန်လိုပါသည်။

ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ၌ မည်သည့်အာဏာများသည် ဗဟိုအစိုးရနှင့် သက်ဆိုင်သည်ဟူ၍ သတ်မှတ်ဖေါ်ပြထားပါက အကြွင်းအကျန်အာဏာများမှာ ပြည်နယ်များလက်ဝယ်တွင်ရှိသည်ဟု မှတ်ယူရပါသည်။ အပြန်အားအားဖြင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၌ အချို့သော တန်ခိုးအာဏာများကို ပြည်နယ်တို့အတွက် သတ်မှတ်ဖေါ်ပြထားလျှင် အကြွင်းအကျန်အာဏာတို့သည် ပြည်ထောင်စု အစိုးရ (သို့) ဗဟိုအစိုးရလက်ထဲ၌ ရှိကြောင်းနားလည်ထားရပါမည်။

ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ၌ သတ်မှတ်ဖေါ်ပြမထားသော အကြွင်းအကျန်အာဏာများသည် သတ်မှတ်ဖေါ်ပြထားသော အာဏာထက်ပို၍ကြီးပေသည်။ ထို့ကြောင့် အကြွင်းအကျန်အာဏာများကို လက်ခံရရှိသော အစိုးရအဖွဲကသည် သတ်မှတ်ဖေါ်ပြထား သော အာဏာကိုရရှိသည့် အစိုးရထက်တန်ခိုးအာဏာပို၍ကြီးပေသည်။

ဥပမာအားဖြင့် ဗဟိုအစိုးရအား ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေဖြင့် အကြွင်းအကျန်အာဏာများကို အပ်နှင်းထားပါက ဗဟို အစိုးရ၏ တန်ခိုးအာဏာသည် ပြည်နယ်အစိုးရထက်ပိုကြီးပေသည်။ အကယ်၍ ပြည်နယ်တို့မှ ၎င်းအကြွင်းအကျန်အာဏာကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့် ရပါက ပြည်နယ်တို့သည် ဗဟိုအစိုးရထက် တန်ခိုးအာဏာပို၍ကြီးကြောင်း မှတ်ယူရပေသည်။

အကျိုးသက်ရောက်မှု

ဗဟိုအစိုးရမှ အကြွင်းအကျန်အာဏာကို ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရသော်…

၁။ ဗဟိုအစိုးရသည် ပြည်နယ်အစိုးရထက် တန်ခိုးအာဏာပိုကြီးသည်။

၂။ ပြည်နယ်များလွတ်လပ်ခြင်းမရှိဘဲ ဗဟိုအစိုးရ၏ ချုပ်ချယ် ချယ်လှယ်ခြင်းကို ခံရနိုင်ပါသည်။

၃။ ထိုကဲ့သို့သော နိုင်ငံမျိုးကို ပြည်ထောင်စုစစ်စစ်နိုင်ငံဟု မဆိုအပ်ပေ။

ပြည်နယ်များမှ အကြွင်းအကျန်အာစာအား ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ရသော်….

၁။ ပြည်နယ်အစိုးရများသည် ဗဟိုအစိုးရထက် တန်ခိုးအာဏာပိုကြီးပါသည်။

၂။ ပြည်နယ်များ လွတ်လပ်ခြင်းရှိ၍ ဗဟိုအစိုးရ၏ အာဏာအား အလွဲသုံးစားပြုလုပ်ခြင်းမရှိနိုင်စေရန် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်သည်။

၃။ ထိုကဲ့သို့သော နိုင်ငံမျိုးကို ပြည်ထောင်စုစစ်စစ် နိုင်ငံဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ပါသည်။

အမေရိကန်၊ သြစတြေးလျှနှင့် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတို့တွင် အကြွင်းအကျန်အာဏာများမှာ ပြည်နယ်တို့၏ လက်ဝယ်၌ရှိပေသည်။ ထို့ကြောင့် ပြည်နယ်များမှာ များစွာလွတ်လပ်၍ လူတဦးချင်းစီ၏ အခွင့်အရေးနှင့် ရပိုင်ခွင့်များကို အပြည့်အ၀ အကာအကွယ် ပေးနိုင် ပေသည်။ ထိုသို့သောနိုင်ငံများကို ပြည်ထောင်စုစစ်စစ် နိုင်ငံဟုခေါ်ဆိုပါသည်။

ကနေဒါနိုင်ငံတွင်မူ အကြွင်းအကျန်အာဏာများကို ဗဟိုအစိုးရမှ ရရှိထားသောကြောင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့သည် များစွာ လွတ်လပ်ခြင်းမရှိပေ။ ထို့ကြောင့်ကနေဒါနိုင်ငံမျိုးအား ပြည်ထောင်စုစစ်စစ်နိုင်ငံဟု မဆိုအပ်ပါပေ။

၂။ ပြည်ထောင်စုအတွင်း၌ ပါဝင်ကြသော ပြည်နယ်အချင်းချင်းသော်လည်းကောင်း၊ ဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်တို့သော် လည်းကောင်း အချင်းများ၊ အငြင်းပွါးပါက မည်သည့်အဖွဲ့၊ မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်က ဖြေရှင်းပေးသနည်း။

ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံများသည် ရှိသမျှသော နိုင်ငံတော်အာဏာများကို ဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရအား ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေဖြင့် ခွဲဝေပေးထားပေသည်။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံတော်အာဏာကို သုံးစွဲရာတွင် ဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့အကြား အငြင်းပွါး အချင်းများမှုများရှိလာပါက ၎င်း ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေကို ကိုးကား၍ဖြေရှင်းပေးရပေသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းအငြင်းပွါး မှုအချင်းများမှုများကို ဆုံးဖြတ်ဖြေရှင်းနိုင်ခွင့်ရှိသူသည် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေကို ကိုးကားကိုင်စွဲခွင့်ရှိသူပင်ဖြစ်ပေသည်။

များသောအားဖြင့် ဗဟိုအစိုးရ၏ တရားစီရင်ရေးဌာနက ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေကို ကိုးကား၍ အမှားအမှန်အား ဆုံးဖြတ် ဖြေရှင်းစေပါသည်။ သို့ရာတွင် ဗဟိုအစိုးရ၏ တရားစီရင်ရေးဌာနများသည် တခုနှင့်တခု တန်ခိုးအာဏာချင်းမတူညီကြပေ။ 

ဥပမာအားဖြင့်…

အမေရိကန်ဗဟိုတရားစီရင်ရေးဌာနသည် အမေရိကန်ဖွဲ့စည်းပုံအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေကို ကိုင်စွဲပိုင်ခွင့်ရှိသော်လည်း ပြည်နယ် တရားဥပဒေများကို ဝင်ရောက်စွတ်ဖက်ချယ်လှယ်ခွင့်မရှိပေ။ သြစတြေးလျှနိုင်ငံမှ ဗဟိုတရားစီရင်ရေးဌာနမှာမူ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ကိုင်စါဲခွင့်ရှိသည့်အပြင် ပြည်နယ်တို့၏ တရားဥပဒေများကိုလည်း ဝင်ရောက်စွတ်ဖက်ပိုင်ခွင့်ရှိလေသည်။

ကနေဒါ ဗဟိုတရားစီရင်ရေးဌာနသည် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေကိုပင် ကိုင်စွဲကိုးကားခွင့်ပင် မရှိကြောင်း တွေ့ရှိရပြန်ပါ သည်။ ထို့ကြောင့် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံအချင်းချင်းအား နှိုင်းယှဉ်လေ့လာသောအခါ ဗဟိုအစိုးရတရားစီရင်ရေးဌာန၏ တန်ခိုးအာဏာကို ယှဉ်ကြည့်လေ့လာရပေသည်။

၃။ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို မည်သို့ပြင်ဆင်သနည်း။

ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံဟူသည် အထက်စာများ၌ဖေါ်ပြခဲ့သလို နိုင်ငံငယ်အချင်းချင်း ပြည်ထောင်စုနည်းဖြင့် ပေါင်းစည်းထားခြင်းဖြစ် ပေသည်။ တနည်းအားဖြင့် ပေါင်းစည်းရာတွင် ပါဝင်သောနိုင်ငံတိုင်းက မိမိတို့၏ မူလသီးခြားစီရှိသော လွတ်လပ်ခွင့်များကို မဆုံးရှုံး စေလိုသောကြောင့် Unitary State ခေါ် နှစ်ပြည့် တပြည် ပေါင်းစည်းခြင်းမျိုးဖြင့် မပေါင်းစပ်ဘဲ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ ဖြင့် အာဏာအရပ်ရပ်တို့ကို ခွဲဝေယူသောနည်းဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပေသည်။

ထို့ကြောင့် ၎င်း ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေအား ပြင်ဆင်ရန်အာဏာကို ဗဟိုအစိုးရတွင်သော်လည်းကောင်း၊ ပြည်နယ် အစိုးရတွင်သော်လည်းကောင်း ထားရှိပါက အဓိပ္ပါယ်မရှိဖြစ်သွားပေလိမ့်မည်။

အကြောင်းမှာ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေအား ပြင်ဆင်ရန် နည်းလမ်းတရပ်ကို သတ်မှတ် ပေးထားရပေသည်။ ထိုသို့ သတ်မှတ်ထားသော် နည်းလမ်းများမှာလည်း တနိုင်ငံနှင့်တနိုင်ငံ မတူညီကြပေ။ ထို့ကြောင့် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတို့၏ ကွဲပြားခြားနားချက် ကိုသိလိုလျှင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေအား ပြင်ဆင်သောနည်းလမ်းများကို လေ့လာရပေသည်။

၄။ပြည်နယ် အသီးသီးတို့သည် ဗဟိုအစိုးရဥပဒေပြုအဖွဲ့သို့ မည်ကဲ့သို့ ကိုယ်စားလှယ်များ စေလွှတ်ကြပါသနည်း။

ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံရှိ ဗဟိုဥပဒေပြုရေးဌာန တနည်းအားဖြင့် (ပါလီမန်) (လွှတ်တော်) ကိုပြည်နယ်တို့မှ ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံအချင်းချင်း ကွဲလွဲကုံကိုသိလိုလျှင် ပြည်နယ်များမှ ဗဟိုဥပဒေပြုဌာနသို့ ကိုယ်စားလှယ်လွှတ်သော အချိုးအစားကို လေ့လာရမည်ဖြစ်ပေသည်။

၅။ အခွန်အား မည်ကဲ့သို့ကောက်ခံသနည်း။

ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံမျာတွင် အခွန်ကောက်ခံရာ၌ တနိုင်ငံနှင့်တနိုင်ငံမတူညီကြပေ။ အချို့နိုင်ငံများတွင် ဗဟိုအစိုးရမှ ကောက်ခံ၍ ပြည်နယ်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားအတွက် သုံးစွဲရန်ခွဲဝေသတ်မှတ်ပေးပြီး၊ အချို့နိုင်ငံများတွင် ပြည်နယ်အစိုးရ မိမိတို့ဘာသာ မိမိတို့ပြည်နယ်အတွင်းကောက်ခံ၍ ဗဟိုအစိုးရအား တချို့တဝက်ပေးကာ ပြည်ထောင်စုအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို လည်ပတ်စေလေသည်။

အချို့ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံများမှာမူ အခွန်နှစ်ထပ်စနစ်ကျင့်သုံး၍ ဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့သည် မိမိတို့အသုံးစရိတ်ကို သီးခြားစီကောက်ခံပေသည်။ များသောအားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစစ်သော နိုင်ငံများသည် သီးခြားစီအခွန်ကောက်ခံ၍ ပြည်ထောင်စု မစစ် သော နိုင်ငံများမှာမူ ဗဟိုအစိုးရမှ တိုက်ရိုက်ကောက်ခံ၍ ပြည်နယ်အစိုးရများသို့ ခွဲဝေပေးသောစနစ်မျိုးကို ကျင့်သုံးကြောင်း မှတ်သား ရပေမည်။

၆။ အုပ်ချုပ်ရေးဌာနတွင် မည်သည့်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အကြီးဆုံးဖြစ်သနည်း။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် အုပ်ချုပ်ရေးအကြီးအကဲမှာ သမ္မတဖြစ်ပြီး၊ ကနေဒါ၊ သြစတြေးလျှ၊ ဗြိတိန်၊ ဂျာမဏီ၊ အိန္ဒိယ၊ စသောနိုင်ငံများ၏ အကြီးအကဲမှာ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံများပင် ဖြစ်သော်လည်း နိုင်ငံအား အုပ်ချုပ် သော အကြီးအကဲတို့အား ရွေးချယ်ရာ၌ ရွေးချယ်ခန့်အပ်တာဝန်ပေးပုံချင်းတို့မှာ တူညီခြင်းမရှိပါပေ။ ထို့ကြောင့် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ များ၏ ဤအာဏာပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး အကြီးအကဲအား မည်သို့ရွေးကောက်တင်မြှောက်သည် ဆိုသည်ကို လေ့လာ ထားရပေမည်။

နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း(၇)

 နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း(၇)

၆။ တပြည်ထောင်စနစ်နိုင်ငံများ၏ အားနည်းချက်များ 

၁။ လောကဓမ္မတာ သဘောတရားအရ ဤလောက၌ အားသာချက် ရှိသလို အားနည်းချက်ဟူသည်လည်း ရှိပြီးဖြစ်၏။ Unitary State နိုင်ငံတွင် အစိုးရတဖွဲ့တည်းသာရှိသဖြင့် ကောင်းသောအချက်များသကဲ့သို့ မကောင်းသော အားနည်းချက်များလည်းရှိပေ၏။ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် အစိုးရတိုင်း၌ များစွာသော ပြဿနာများကို ရင်ဆိုင်နေရသဖြင့် အရေးကြီးသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများနှင့် ပြည်တွင်းပြဿနာများကိုသာ အဓိကထား ဖြေရှင်းနေကြရပေသည်။ 

ထို့ကြောင့် ပြဿနာငယ်များမှာ လျစ်လျူရှုခံနေရပေသည်။ ထိုသို့ လျစ်လျူရှုထားရသော ပြဿနာများနှင့် သက်ဆိုင်ရာလူ ပုဂ္ဂိုလ်အဖွဲ့အစည်းတို့တွင် ထိခိုက်နစ်နာစေရပေသည်။ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံများ၌တွင်မူ ဒေသဆိုင်ရာပြဿနာများကို ပြည်နယ်အစိုးရ တို့က ဖြေရှင်းပေးနိုင်သဖြင့် မလိုလားအပ်သော ထိခိုက်နစ်နာမှုများ လျော့နည်းသွားစေမည်ဖြစ်ပေသည်။ သို့ရာတွင် Unitary State နိုင်ငံတွင် ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို အသုံးပြုပါက ဤကဲ့သို့သော ပြဿနာများအား လျော့နည်းသွားအောင်ဆောင်ရွက်နိုင်မည် ဖြစ်ပေသည်။

၂။ အစိုးရတစ်ဖွဲ့တည်း တိုင်းပြည်တွင်းရှိ အများအကျိုးအတွက် ထမ်းဆောင်လိုသော လူတော်လူကောင်းများအတွက် ၎င်းတို့နှင့် သင့်တော်သောနေရာများ လုံလောက်စွာမရှိသဖြင့် လူ့အရင်းအမြစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတတ်စေနိုင်သော အခွင့်အရေးဆုံရှုံးနိုင်စေ၏။ လူတော်လူကောင်းများကို တိုင်းပြည် လူအဖွဲ့အစည်းအတွင်းသင့်တော်သောနေရာများ၌ အသုံးမချနိုင်ခြင်းကြောင့်လည်း ထိုတိုင်းပြည်၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတတ်မှုကိုထိခိုက်စေပေသည်။ (ဥပမာ - မြန်မာ၊ အစရှိသည်အားဖြင့်…..) 

ပြည်နယ်အစိုးရများရှိသောတိုင်းပြည်များ၌မူ လူအများစုမှာ အစိုးရအမှုထမ်းခွင့်ရကြပေမည်။ ပြည်နယ်အစိုးရဌာနတို့၌ အမှုထမ်းခြင့်ဖြင့် အတွေ့အကြုံအလေ့အကျင့်များရရှိစေပြီး ဗဟိုအစိုးရအတွက် လူတော်လူကောင်းများရရှိစေနိုင်မည်ဖြစ်၏။ တနည်း အားဖြင့် ပြည်နယ်အစိုးရများသည် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံအတွက် နိုင်ငံရေးနှင့် စီမံခန့်ခွဲရေးအတတ်သင်ကျောင်းကြီးများဟုပင် ယူဆနိုင် ပေသည်။ 

၃။ အစိုးရတဖွဲ့တည်းရှိခြင်းဖြင့် ဗြူရိုကရေစီဝါဒ ထွန်းကားဖြစ်ပေါ်စေပြီး ဤဝါဒ၏နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးအဖြစ် ၎င်းနယ်ပိုင်၊ မြို့ပိုင်၊ ရွာပိုင်၊ အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးဌာနများမှ အရာရှိများက ၎င်းတို့၏ သြဇာအာဏာများဖြင့် ပြည်သူလူထုအား ဖိနှိပ်ခြင်း၊ ခြိမ်းခြောက်ခြင်း၊ မတရားဖမ်းဆီးခြင်း/ထောင်ချခြင်း၊ အနိုင်ကျင့်ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ပြည်သူလူထု၏ ဒီမိုကရေစီနှင့် လွတ်လပ်ခွင့်များ ဆုံးရှုံးစေလိမ့်မည်ဖြစ်ပေသည်။

၄။ တိုင်းပြည်ကြီးလွန်းပြီး ပထဝီအနေအထား ဆက်စပ်မှုမရှိ၊ လူမျိုးဓလေ့ထုံးစံမတူလျှင် Unitary State နိုင်ငံ မဖွဲ့စည်းသင့်ပေ။ အကြောင်းမှာ မကြာခဏပြည်တွင်းစစ်နှင့် ပုန်ကန်မှုများ ပေါ်ပေါက်စေနိုင်သဖြင့် တိုင်းပြည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတတ်မှုကို များစွာထိခိုက်စေမည် ဖြစ်ပါသည်။

ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံဆိုသည်မှာ နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံသော်လည်းကောင်း၊ နှစ်နိုင်ငံနှင့် အထက် ပိုသော်လည်းကောင်း၊ ဖက်ဒရေးရှင်း (Federation) နည်းအရ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ ပြည်ထောင်စုအဖြစ် ပါဝင်ပေါင်းစပ်လာသော နိုင်ငံအသီးသီးတို့တွင် မူလအစိုးရများ ပျောက်ကွယ်သွားဖြင်းမရှိဘဲ ဗဟိုအစိုးရတရပ်(သို့) ပြည်ထောင်စုအစိုးရတရပ် အသစ်ပေါ်ပေါက်လာခြင်းပင်ဖြစ်ပေသည်။

နိုင်ငံများသည် ပြည်ပရန်အား ကာကွယ်နိုင်စေရန် အမျိုးသားအင်အားတောင့်တင်းခိုင်မာလိုပြီး၊ မိမိတို့၏ မူလသီးခြား လွတ်လပ်မှုများကိုလည်း မဆုံးရှုံးလေိုသောအခါ ဤပြည်ထောင်စုနည်းဖြင့် အချင်းချင်းပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းကြပေသည်။ ပြည်ထောင်စုနည်း အရ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းရာတွင် ပါဝင်သော နိုင်ငံများမှာ အချို့သောအာဏာပိုင်များကို စွန့်လွှတ်ရပြီး ကျန်အာဏာများကိုသာ လက်ဝယ် ထားရှိရပေ၏။

ပြည်နယ်များ (Federation Unit) သည် ဗဟိုအစိုးရဖြေရှင်းနိုင်သော ကာကွယ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးစသော အာဏာများကို ဗဟိုသို့ပေးအပ်ရပြီး၊ မိမိတို့ဘာသာဖြေရှင်းနိုင်သော ကြွင်းကျန်သည့်အာဏာ (Residure Power) များကို မိမိတို့ လက်ဝယ် ထားရှိကြပေသည်။ ထို့ကြောင့် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံဆိုသည်မှာ ဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြညနယ်အစိုးရတို့အာဏာခွဲဝေပြီး အုပ်ချုပ်သည့် နိုင်ငံပင်ဖြစ်ပေသည်။

ဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့အကြား အာဏာခွဲဝေရာတွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပေးဖြင့်ခွဲဝေပေသည်။ ထို့ကြောင့် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံများတွင် သီးခြားထင်ရှားသည့် ဂုဏ်အင်္ဂါလက္ခဏာသုံးရပ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပေ၏။

၎င်းတို့မှာ…

၁။ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ တန်ခိုးကြီးခြင်း

၂။ အာဏာကိုခွဲဝေထားခြင်း

၃။ဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရများသော်လည်းကောင်း၊ ပြည်နယ်အစိုးရအချင်းချင်းသော်လည်းကောင်း အငြင်းပွါးမှုများကို ဆုံးဖြတ်ဖြေရှင်းနိုင်သည့် အာဏာပိုင်အဖွဲ့တခုရှိခြင်း စသည်တို့ဖြစ်ပေသည်။

၁။ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ တန်ခိုးကြီးခြင်း

ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံသည် အာဏာအား ဝေငှထားသဖြင့် ဗဟိုအစိုးရသော်လည်းကောင်း၊ ပြည်နယ်အစိုးရများသော်လည်းကောင်း တန်ခိုးအာဏာ ကြီးမားခြင်းမရှိပေ၊ အကြောင်းမှာ ဗဟိုအစိုးရတန်ခိုးအာဏာကြီးမားနေလျှင် ပြည်နယ်တို့၏ အခွင့်အရေးများကို ထိခိုက်နိုင်သဖြင့် Unitary State နိုင်ငံနှင့် မခြားဘဲရှိနေပေလိမ့်မည်။

ပြည်နယ်အစိုးရတို့က တန်ခိုးသြဇာပို၍ကြီးမားနေပြန်လျှင်လည်း ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံဆိုသည့် အဓိပ္ပါယ်မရှိဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် ဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့ထက် တန်ခိုးအာဏားပိုကြီးမားသော အရာတခုရှိရပေလိမ့်မည်။ ၎င်းအရာမှာ ဖွဲ့စည်း ပုံအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေပင်ဖြစ်လေသည်။

ပြည်နယ် အစိုးရများသည်လည်းကောင်း၊ ဗဟို အစိုးရသည်လည်းကောင်း ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ၏ ခွင့်ပြုချက်များမှအပ မည်သည့်အချက် အလက် တစုံတရာ တခုတလေကိုမျှ ချိုးဖေါက်နိုင်ခွင့် အလျှင်းမရှိစေရပေ။ ဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့၏ ဆောင်ရွက်ချက်တိုင်း သည် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ၏ ခွင့်ပြုချက်အတိုင်းသာဖြစ်ရပါမည်။ ထို့ကြောင့် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတွင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေသည် တန်ခိုးအာဏာအကြီးမားဆုံးပင်ဖြစ်ပေသည်။

၂။ အာဏာကိုခွဲဝေထားခြင်း

ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတွင် ပါဝင်သော ပြည်နယ်များသည် ၎င်းတို့၏ အချိုကသောအာဏာများ အခွင့်အရေးများကို စွန့်လွှတ်ရ ပေသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းပြည်နယ်တို့သည် မည်သည့်အခွင့်အရေးနှင့်မည်သည့်အာဏာများကို စွန့်လွှတ်ကြရပြီး မည်သည့်အခွင့် အရေးနှင့် မည်သည်အာဏာများကို ပိုင်ဆိုင်ကျင့်သုံးခွင့်ရှိကြောင်း သိရှိထားရြပေသည်။ ယင်းသို့အားဖြင့် မိမိနှင့် သက်ဆိုင်သော အာဏာ မသက်ဆိုင်သောအာဏာ ဟူ၍ တိတိကျကျသိရှိနိုင်စေရန် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြင့် ခွဲဝေသတ်မှတ်ထားပေသည်။ ထို့ကြောင့် အာဏာခွဲဝေထားခြင်းမှာ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၏ သီးခြားထင်ရှားသော ဒုတိယလက္ခဏာတရပ်ပင်ဖြစ်ပေသည်။

၃။ ဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရများသော်လည်းကောင်း၊ ပြည်နယ်အစိုးရအချင်းချင်းသော်လည်းကောင်း အငြင်းပွါး မှုများကို ဆုံးဖြတ် ဖြေရှင်းနိုင်သည့် အာဏာပိုင်အဖွဲ့တခုရှိခြင်း

ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၌ အစိုးရအချင်းချင်းအငြင်းပွါးမှုများဖြစ်ပေါ်နိုင်ပေသည်။ အထူးသဖြင့် ဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့သည် အုပ်ချုပ်ရေးကိစ္စရပ်များတွင်၎င်း၊ တရားဥပဒေရေးရာများအတွက်သော်၎င်း အငြင်းပွါးမှု အချင်း ပွါးမှုများဖြစ်ပေါ်တတ်ပေသည်။

ဤကဲ့သို့ အငြင်းပွါးမှု အချင်းပွါးမှုများကို ဆုံးဖြတ်ဖြေရှင်းရန် အဖွဲ့အစည်းတရပ် လိုအပ်ပေသည်။ အများအားဖြင့် ဤသို့အငြင်း ပွါးမှုများကို ဆုံးဖြတ်ဖြေရှင်းခွင့်ရှိသောအဖွဲ့မှာ ဗဟိုတရားစီရင်ရေးဌာနပင် ဖြစ်ပေသည်။ တနည်းအားဖြင့် အာဏာကို ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေဖြင့် ခွဲဝေထားသဖြင့် ၎င်းအာဏာနှင့် စပ်လျှင်းပြီး အငြင်းပွါးမှု ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ ကိုပင် ကိုးကားကိုင်ဆွဲခွင့်ရှိသော အဖွဲ့အစည်းပုဂ္ဂိုလ်သည် အငြင်းပွါးမှုများကို ဖြေရှင်းနိုင်ခွင့်ရှိသော အဖွဲ့အစည်း (သို့) ပုဂ္ဂိုလ်ပင်ဖြစ် လေသည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၌ အငြင်းပွါးမှုများကို ဖြေရှင်းဆုံးဖြတ်နိုင်သော အဖွဲ့အစည်းတခု ရှိနေခြင်းသည် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် ထူးခြားသည့် လက္ခဏာတရပ်ဖြစ်ကြောင်း စွဲမြဲစွာမှတ်သားထားရပေမည်။

နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း(၆)

 နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း(၆)

၆။ တပြည်ထောင်စနစ်နိုင်ငံများ၏ အားသာချက်များ 

၁။ Unitary State နိုင်ငံမှာ တနိုင်ငံနှင့်အထက် နိုင်ငံငယ်ပေါင်းများစွာ ပေါင်းစပ်ပါဝင်ပြီး တနိုင်ငံတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်း တည်ထောင်ထားခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ပထဝီနယ်မြေဆက်စပ်ခြင်း၊ လူမျိုးဓလေ့ထုံးစံ ညီညွတ်ခြင်း၊ မတူညီသော ယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစပ်လာခြင်း၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းခြင်းအစရှိသော အင်္ဂါရပ်များများနှင့် ပြည့််စုံပြီး အမျိုးသား စည်းလုံး ညီညွတ်မှုကို ရရှိနိုင်ခြင်း။

၂။ တတိုင်းပြည်လုံး၌ အစိုးရတရပ်တည်းသာ ရှိသောကြောင့် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေး စက်ယန္တရားအတွက် ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံများကဲ့သို့ လူတော် လူကောင်းများစွာမလိုအပ်ပေ။ ပြည်ထောင်စုစစ်စစ်နိုင်ငံများတွင်မူ အစိုးရအဖွဲ့ပေါင်းများ စွာအတွက် လူတော်လူကောင်းများစွာ လိုအပ်ပေလိမ့်မည်။ လိုအပ်သော လူတော်လူကောင်းများအား ပြုစုပျိုးထောင် မွေးထုတ်မပေးနိုင်ပါက တိုင်းပြည်တိုးတတ်မှုကို ထိခိုက်စေမည်ဖြစ်သည်။

၃။အစိုးရတဖွဲ့တည်းသာရှိသောကြောင့် တိုင်းပြည်၏တာဝန်ကိုပခုံးလွှဲရန်အခွင့်မသာပေ။ ထို့ကြောင့် တာဝန်ဝတ္တရားများကို အစွမ်းကုန်ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် ၎င်းအစိုးရသာ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ဖြစ်သောကြောင့် ပြည်တွင်းပြည်ပ ပြဿနာများကို အနှောက်အယှက်ကင်းစွာဖြင့် လျှင်မြန်စွာဖြေရှင်းနိုင်သည်။

၄။ တိုင်းပြည်တွင်း၌ အချုအ်အခြာအာဏာပိုင် အစိုးရတဖွဲ့တည်းသာရှိသောကြောင့် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံများကဲ့သို့ ဗဟိုအစိုး ရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရများသော်လည်းကောင်း၊ ပြည်နယ်အစိုးရအချင်းချင်းသော်လည်းကောင်း အချင်းများအငြင်းပွါးရသော ကိစ္စရပ်များ မပေါ်ပေါက်နိုင်ပေ။

၅။ တမျိုးသားလုံးတွင် အစိုးရတဖွဲ့တည်းသာရှိသဖြင့် တိုင်းသူပြည်သားတိုင်းသည် ၎င်းအစိုးရ၏အမှုကိစ္စအပေါ်၌သာ သစ္စာ စောင့်သိရန်လိုသည်။

၆။ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် အခြေအနေနှင့်လိုက်လျှော၍ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားများကို အချိန်အားလျှော်စွာ ပြုပြင်ရန်လိုပေသည်။ ရုပ်ဝတ္တုများသည် အမြဲပြောင်းလဲနေသဖြင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာဝါဒရေးရာများကိုလည်း ရုပ်ပိုင်းနှင့်လျှော်ညီစွာပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်လိုပေမည်။ ထိုသို့ပြုပြင်ပြောင်းလဲရာတွင် Unitary State နိုင်ငံက ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံများထက်ပို၍လျှင်မြန်လွယ်ကူပေသည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အင်္ဂလန်သည် အမေရိကန်ထက် တနှစ်စော၍ (၁၉၁၉) ခုနှစ်တွင် အမျိုးသမီးများကို မဲပေးပိုင်ခွင့်ပြုနိုင်ခဲ့ပေသည်။

၇။ အစိုးရတဖွဲ့တည်းသာရှိသော Unitary State နိုင်ငံမှာ အစိုးရအဖွဲ့ပေါင်းများစွာရှိသော ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံထက် အစိုးရအသုံးစရိတ်သက်သာစေပါသည်။ ထို့ကြောင့် Unitary State နိုင်ငံသားတွေသည် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံသားတွေထက် အခွန်ထမ်းဆောင်ရခြင်း သက်သာလေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် Unitary State နိုင်ငံတွင် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံမှာကဲ့သို့ ဥပဒေရေးရာတွင် လည်းကောင်း၊ အုပ်ချုပ်ရေးရာတွင်လည်းကောင်း ရှုပ်ထွေးခြင်းမရှိပေ။ 

နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း(၅)

 နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း(၅)

၅။ တပြည်ထောင်စနစ်နိုင်ငံများ (Unitary State)

အထက်၌ရှင်းလင်းရေးသားခဲ့သည့်အတိုင်း ယူနီတရီ (Unitary State) နိုင်ငံတနိုင်ငံ၌ အစိုးရတဖွဲ့တည်းသာရှိကြောင်း သိခဲ့ရပေပြီ။ ၎င်း Unitary State နိုင်ငံတနိုင်ငံ၏ ထူးခြားသော သွင်ပြင်လက္ခဏာများကို ဆက်လက်လေ့လာ ဆန်းစစ်ကြည့်လျှင် အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိရမည်ဖြစ်၏။

၁။ အစိုးရအဖွဲ့တခုတည်းသာရှိခြင်း

၂။ အာဏာပိုင်ဥပဒေအဖွဲ့ တဖွဲ့တည်းသာရှိခြင်း

၃။ ဥပဒေအဖွဲ့၏ ဥပဒေပြုခွင့် တန်ခိုးအာဏာကို ကန့်သတ်ချက်မထားရှိခြင်း စသည်တို့ဖြစ်ပေ၏။

အမဲကိုသိလိုလျှင် အဖြူနှင့်နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရပါ၏။ ထို့အတူ Unitary State နိုင်ငံ၏ ထူးခြားသော လက္ခဏာရပ်များကို သိလိုလျှင် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရပါ၏။

က) အင်္ဂလန်သည် Unitary State နိုင်ငံဖြစ်သဖြင့် တတိုင်းပြည်လုံးကို အုပ်စိုးသော အစိုးရတဖွဲ့တည်းသာရှိပြီး၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှာမူ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံဖြစ်သည့်အလျှောက် ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့တခုအပြင် ပြည်နယ်ပေါင်း (၅၀) တွင်လည်း အစိုးရတဖွဲ့ စီရှိကြပေသည်။ ထို့ကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဗဟိုအစိုးရတခု နှင့် ပြည်နယ်အစိုးပေါင်း (၅၀) စုစုပေါင်း အစိုးရ(၅၁)ဖွဲ့ ရှိလေသည်။

ခ) အမေရိကန်ဥပဒေပြုအဖွဲ့ (Congress) အားလေ့လာဆန်းစစ်ကြည့်ပါမူ အမေရိကန်ဥပဒေပြုအဖွဲ့၌ ၎င်းကြိုက်နှစ်သက်သလို ဥပဒေပြုခွင့် မရှိကြောင်းတွေ့ရပြီး၊ ကွန်ဂရက် (ခေါ်) ဥပဒေပြုလွှတ်တော်သည် ပြည်နယ်အစိုးရတို့၏ အခွင့်အရေးများကို ထိခိုက်စေနိုင် သည့် ဥပဒေမျိုးများကို ပြုခွင့်မရှိပေ။ တနည်းအားဖြင့် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေဖြင့် ပြည်နယ်များသို့ပေးထားသော အခွင့်အရေး များကို ထိပါးနိုင်ခွင့်၊ ကျူးကျော်နိုင်ခွင့်မရှိပေ။

ထို့ကြောင့် အမေရိကန်ဥပဒေပြုအဖွဲ့၏ ဥပဒေပြုခွင့်အာဏာမှာ ကန့်သတ်ချက်များရှိကြောင်း တွေ့ရမည်ဖြစ်ပါသည်။

ဗြိတိသျှပါလီမန်နှင့် အမေရိကန်ကွန်ဂရက် (၂) ခုစလုံးမှာ ဗဟိုဥပဒေပြုအဖွဲ့များဖြစ်ကြသော်လည်း အမေရိကန်ဥပဒေပြုအဖွဲ့ မှာ ဗြိတိသျှ ဥပဒေပြုအဖွဲ့ကဲ့သို့ တန်ခိုးသြဇာ မကြီးကြောင်းတွေ့ရမည်ဖြစ်၏။ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ ဗြိတိသျှနိုင်ငံသည် အစိုးရတဖွဲ့တည်း သာရှိသော Unitary State နိုင်ငံဖြစ်ပြီး အမေရိကန်မှာမူ ပြည်နယ်တခုစီ၌ အစိုးရတဖွဲ့စီရှိသော ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ ဖြစ်သောကြောင့် ပင်ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဥပဒေပြုအဖွဲ့၏ တန်ခိုးအာဏာပါဝါကြီးမားခြင်းသည် Unitary State နိုင်ငံ၏ သီးခြားထူးခြားသော လက္ခဏာ တရပ်ဖြစ် ပေသည်။

ဂ) Unitary Stateနိုင်ငံ၏ တတိယထူးခြားသည့် လက္ခဏာတရပ်မှာ ဗဟိုဥပဒေပြုအဖွဲ့မှအပ ဒေသန္တရဥပဒေပြုအဖွဲ့များ မရှိခြင်းပင်ဖြစ်၏။ ဗြိတိသျှနိုင်ငံတွင် လန်ဒန်မြို့ကိုအုပ်ချုပ်သော ဒေသဆိုင်ရာ “ လန်ဒန်ကောင်တီ ကောင်စီ” (London County Council) မျိုးများစွာရှိ၏။ ဤကောင်စီမျိုးမှာ ဗဟိုဥပဒေပြုအဖွဲ့၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် တည်ထောင်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဥပဒေပြုအဖွဲ့ဖြစ်သော ဗြိတိသျှပါလီမန်က ၎င်းပြုလုပ်ထားသော ဥပဒေကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းလိုက်လျှင် ဒေသဆိုင်ရာ လန်ဒန်ကောင်တီကောင်စီ ကဲ့သို့သော ဒေသဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့မှာလည်း အလိုအလျှောက်ပျက်ပျယ်သွားပေသည်။

လန်ဒန်ကောင်တီကောင်စီ၌ ဗြိတိသျှပါလီမန်မှာကဲ့သို့ အချုပ်အခြာအာဏာမရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကောင်စီမှပြုလုပ်လိုက် သော (Rules and Regulations) တွေကိုလည်း ဥပဒေအဖြစ်မယူဆနိုင်ပေ။ သို့ရာတွင် လန်ဒန်ကောင်တီကောင်စီမှာ ဗြိတိသျှ ပါလီမန်၏ ဥပဒေပြုချက်အရ ပေါ်ပေါက်လာသဖြင့် လန်ဒန်မြို့အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် စည်းကမ်းနည်းလမ်းများကို ဥပဒေပြုနိုင်ခွင့် ရှိပေသည်။ ၎င်းအဖွဲ့မှ ပြုလုပ်သောဥပဒေများသည် ထပ်ဆင့်ထုတ်ပြန်သော ဥပဒေများဖြစ်ခြင်းကြောင့် ထပ်ဆင့်ထုတ်ဥပဒေ (By Laws) များသာ ဖြစ်ပေသည်။ အထက်ပါအကြောင်းများကို ထောက်ရှုခြင်းအားဖြင့် လန်ဒန်ကောင်တီကောင်စီမှာ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် ဥပဒေပြုအဖွဲ့ မဟုတ်ကြောင်းထင်ရှားလေ၏။ ထို့ပြင် ဗြိတိသျှပါလီမန်၌ မည်သည့်ဒေသန္တရအဖွဲ့အစည်းကိုမဆို ဖျက်သိမ်းနိုင်ခွင့်ရှိ ပေသည်။

အမေရိကန်နိုင်ငံတွင်မူ ဗဟိုဥပဒေပြုအဖွဲ့ဖြစ်သော ကွန်ဂရက်သည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ တခုတည်းသော ဥပဒေပြုအဖွဲ့ မဟုတ် ပေ။ ၎င်းဥပဒေပြုအဖွဲ့အပြင် ပြည်နယ်(၅၀) စလုံး၌ ဥပဒေပြုအဖွဲ့ တဖွဲ့စီသီးခြားစီရှိကြ၏။ ပြည်နယ်များ၏ ဥပဒေပြုအဖွဲ့များသည် ဗဟိုဥပဒေပြုအဖွဲ့၏ ဥပဒေပြုချက်အပေါ်၌ လုံးဝတည်ရှိခြင်းမရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှပါလီမန်သည် ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ များကို ဖျက်သိမ်းနိုင်သကဲ့သို့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဗဟိုဥပဒေပြုအဖွဲ့ဖြစ်သော ကွန်ဂရက်သည် ပြည်နယ်အစိုးရများကို၎င်း၊ ပြည်နယ်များမှ ဥပဒေပြုအဖွဲ့များကိုသော်လည်းကောင်း ဖျက်သိမ်းနိုင်ခွင့်မရှိချေ။

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ပြည်နယ်တိုင်းမှ ဥပဒေပြုအဖွဲ့များသည် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖွဲ့များပင်ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ပြည်နယ်ဥပဒေပြုအဖွဲ့တို့မှ ပြုလုပ်ပြဌာန်းလိုက်သော ဥပဒေများမှာ ကွန်ဂရက်မှပြုလုပ်သော ဥပဒေများကဲ့သို့ပင် ၎င်းတို့ဆိုင်ရာ ဆိုင်ရာပြည်နယ်များအတွင်း၌ တရားဝင်ဥပဒေအစစ်များပင်ဖြစ်လေသည်။

နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း(၄)

 နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း(၄)

၄။ နိုင်ငံအချင်းချင်း ပေါင်းစည်းခဲ့ကြသောနည်းလမ်းများ

နိုင်ငံအချင်းချင်း ပေါင်းစည်းရာ၌ ယေဘူယျအားဖြင့် နှစ်မျိုးရှိပါ၏။

၁။ နှစ်ပြည့် တပြည်ပေါင်းစည်းခြင်း (Mutual Absorption) (Unitary State)

၂။ ပြည်ထောင်စုအဖြစ်ပေါင်းစည်းခြင်း (Federal) တို့ဖြစ်၏။

၁။ နှစ်ပြည့်တပြည်ပေါင်းစည်းခြင်း (Mutual Absorption) (Unitary State)

နိုင်ငံအချင်းချင်းပေါင်းစည်းကြရာတွင် နှစ်ပြည့်တပြည်အဖြစ် ပေါင်းစည်းခြင်းနှင့် ပြည်ထောင်စုနည်းဖြင့် ပေါင်းစည်း ခြင်းဟူ၍ရှိကြပါ၏။ နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံ (သို့) နိုင်ငံအများသည် နှစ်ပြည်တပြည်နည်းဖြင့် ပေါင်းစည်းကြသောအခါ ၎င်းပေါင်းစည်း ရာတွင်ပါဝင်သော နိုင်ငံအသီးသီးတို့၌ ရှိကြသော မူလပထမ သီးခြားထင်ရှားသည့် ဂုဏ်အင်္ဂါရပ် လက္ခဏာ (Characteristics) များ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး ပေါင်းစည်းရာတွင် ပါဝင်သောနိုင်ငံအားလုံးအတွက် သီးခြားထင်ရှားသည် ဂုဏ်အင်္ဂါ လက္ခဏာသစ်တရပ် ပေါ်ထွက်လာပေသည်။

သီးခြားထင်ရှားသည် ဂုဏ်အင်္ဂါ လက္ခဏာသစ်မှာ မူလတိုင်းနိုင်ငံအသီးသီး၌ ရှိသော အစိုးရအဖွဲ့များ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး ၎င်းနိုင်ငံ အားလုံးအတွက် ဗဟိုအစိုးရတရပ်တည်းသာ ပေါ်ပေါက်လာသော အစိုးရတဖွဲ့တည်းအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပေသည်။ တနည်းအားဖြင့် နိုင်ငံငယ်များပေါင်းစည်းပြီး တပြည်ထောင် (Unitary State) တည်းဟူသော နိုင်ငံသစ် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပေသည်။

ဥပမာအားဖြင့်…

၁၂၈၃ ခုနှစ်တွင် ဝေလနိုင်ငံမှ အတည်ပြုလိုက်သော လွှတ်တော်ကြီးထုတ်ဥပဒေ (Statute) အရ ဝေလနိုင်ငံအစိုးရနှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ အစိုးရတို့ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး ဝေလနိုင်ငံနှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတို့ကို အုပ်စိုးသည့် တခုတည်းသော အစိုးရသစ်တရပ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ လေ၏။

၂။ ပြည်ထောင်စုအဖြစ်ပေါင်းစည်းခြင်း (Federal)

နိုင်ငံအချင်းချင်း ပြည်ထောင်စုအဖြစ် ပေါင်းစည်းလျှင် ပေါင်းစပ်ရာတွင်ပါဝင်သော နိုင်ငံအသီးသီးတို့၏ မူလအစိုးရများနှင့် ဥပဒေများသည် လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားခြင်းမရှိဘဲ ၎င်းနိုင်ငံအားလုံးအတွက် ဗဟိုအစိုးရသစ်တရပ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပေသည်။ နိုင်ငံများသည် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် မပေါင်းမဖြစ် ပေါင်းစည်းကြသော်လည်း မိမိတို့၏မူလဓလ့ထုံးစံများနှင့် ပင်ကိုယ် ထူးခြားသည့် ဂုဏ်အင်္ဂါရပ် လက္ခဏာများကို မဆုံးရှုံးစေလိုသောအခါ ဤပြည်ထောင်စုနည်းဖြင့် ပေါင်းစည်းခဲ့ကြပေ၏။

ဥပမာအားဖြင့် ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင်ရေးဆွဲခဲ့သော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြင့် အမေရိကန်သည်လည်းကောင်း၊ ၁၈၄၇ ခုနှစ်တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံသည်လည်းကောင်း၊ ၁၉၀၀ ခုနှစ်တွင် သြစတြေးလျားသည်လည်းကောင်း ဖက်ဒရယ်ခေါ် ပြည်ထောင်စုနည်းဖြင့် ပေါင်းစည်းခြင်းပြုခဲ့ကြသဖြင့် ပြည်နယ်ငယ်များ ( Federating Unit) ၏ မူလသီးခြားဂုဏ်အင်္ဂါ လက္ခဏာများဖြစ်ကြသော အစိုးရအဖွဲ့ နှင့် ဥပဒေများအားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သော ဗဟိုအစိုးရ (Federal Government) ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြင့် လက္ခဏာသစ်တရပ် တိုးပွါး လာခြင်းသာဖြစ်ပေသည်။ ဤကဲ့သို့သော ဗဟိုအစိုးရနှင့်တကွ ပြည်နယ်တိုင်းတွင် မိမိကိုယ်ပိုင် အစိုးရတဖွဲ့စီရှိသော တိုင်းပြည်များကို ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ ( Federal State)ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြပါ၏။

  Posted in: နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ 

အီတလီနိုင်ငံ

နိုင်ငံအမျိုးအစား

အစိုးရတစ်ဖွဲ့တည်းသာရှိသော ယူနီတရီနိုင်ငံဖြစ်သည်။

ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ၁၉၄၆ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့ဆန္ဒအရ ဘုရင်စနစ်ကိုဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရေးသားမှတ်တမ်းတင်ထားသော ဥပဒေများဖြစ်ကြသည်။

ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်နိုင်ရန် လွှတ်တော်နှစ်ခုစလုံးက တစ်ကြိမ်နဲ့တစ်ကြိမ် ရက်ပေါင်း ၉၀ခြား၍ နှစ်ကြိမ်စလုံး ပြင်ဆင်ချက်အဆိုကို သဘောတူအတည်ပြုရသည်။ လွှတ်တော် တစ်ခုခု၏ ၁/၅ သော အမတ်များက နှစ်ကြိမ်စလုံးပြင်ဆင်ချက်အဆိုကို အတည်ပြုကြလျှင် ပြည်သူ့ဆန္ဒကောက်ခံရန်မလိုချေ။

ကိုယ်စားလှယ်ရွေးချယ်ရေးစနစ်

အသက်၂၅နှစ်ပြည့်သော အီတလီသူ/သား တိုင်းမဲပေးနိုင်ခွင့်ရရှိပြီး မဲဆန္ဒ တစ်နယ်ကိုယ်စားလှယ် တစ်ယောက ်စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။

ဥပဒေပြုဌာန

လွှတ်တော်နှစ်ခုစနစ်ကို အသုံးပြု၍ အောက်လွှတ်တော်ကို ပြည်သူတို့က ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော အမတ်ပေါင်း ၅၆၀ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းအမတ်တို့၏ အမတ်သက်တမ်းမှာ ၅နှစ်ဖြစ်ပြီး ဝန်ကြီးချုပ်နှင့်တကွ ၎င်း၏ ကက်ဘိနက်ဝင်ဝန်ကြီးများကို အောက်လွှတ်တော်ကပင် ရွေးချယ်တင်မြောက်ရသည်။ ထို့ပြင် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဥပဒေများကို ရေးဆွဲရသောကြောင့် အထက်လွှတ်တော်ထက် တန်ခိုးကြီးသည်ဟု ယူဆရသည်။

အထက်လွှတ်တော်စီးနိတ်ကို ပြည်သူတို့က ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော အမတ်သက်တမ်း ၆နှစ်ရှိသော အမတ်ပေါင်း ၃၂၀နှင့် သမ္မတလောင်း တစ်ယောက်အပြင် သမ္မတက ရာသက်ပန်ခန့်အပ်ထားသော အမတ်၅ယောက်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။

ဘဏ္ဍာရေးနှင့်စပ်လျဉ်းသော ဥပဒေမှအပ ဥပဒေဖြင့် အာဏာတွင် အောက်လွှတ်တော်နှင့် တူညီ၏။ ထို့ပြင်အစိုးရအဖွဲ့ကို အယုံအကြည်မရှိအဆိုကို တင်သွင်းနိုင်ခွင့်ရှိသည်။

အုပ်ချုပ်ရေးဌာန

ပါလီမန်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သည်။ ရုပ်ပြအုပ်ချုပ်ရေးမှူးမှာ ပါလီမန်နှစ်ရပ်စလုံးက ရွေးချယ်တင်မြှောက်သော သက်တမ်း ၇နှစ်ရှိသည်။ အီတလီသမ္မတဖြစ်၍ အုပ်ချုပ်အာဏာကိုအသုံးပြုကာ အစစ်အမှန် အုပ်ချုပ်သူမှာ ဝန်ကြီးချုပ်သာဖြစ်သည်။

တရားစီရင်ရေးဌာန

တရားသူကြီးများကို ခန့်အပ်ရာခြင်း၊ ရာထူးတိုးပေးခြင်းနှင့် ၎င်းတရားသူကြီးတို့၏ စည်းစနစ်ကျနမှုကို "ဥပဒေပြုကောင်စီ" ကဆောင်ရွက်သည်။ ၎င်းကောင်စီတွင် သမ္မတ၊ ဥပဒေ ပါမောက္ခများ၊ လွှတ်တော်နှစ်ခုပေါင်းက ရွေးချယ်တင်မြှောက်ထားသော ရှေ့နေများနှင့် ရာဇာဝတ်တရားသူကြီးများ (magistrates) နှင့် တရားသူကြီးတို့က ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော သူများပါဝင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ သက်တမ်းမှာ (၄) နှစ်သာဖြစ်၏။

ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေနှင့် စပ်ဆိုင်သော တရားရုံးကို သမ္မတက ခန့်အပ်သော တရားသူကြီး ၅ ကြီး၊ ဥပဒေပြုအဖွဲ့က တင်မြှောက်သော တရားသူကြီး ၅ဦးနှင့် "ဥပဒေပြုကောင်စီ" က ခန့်အပ်သော တရားသူကြီး ၅ ဦးတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ထား၏။ ၎င်းတရားရုံးသည် နောက်ဆုံးအယူခံဝင်ရာ ရုံးပင်ဖြစ်သည်။

နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ (၃)

 နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ (၃)

၃။ နိုင်ငံငယ်များ အချင်းချင်း ပေါင်းစည်းခြင်း

နိုင်ငံအချင်းချင်းပေါင်းစည်းရခြင်း အကြောင်းရင်းများစွာရှိသော်လည်း အဓိကအကြောင်းရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်၏။

၁။ ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမားလိုမှု (Being to the Supereme State Power)

၂။ အကျိုးတူစီးပွါးရေး တိုးတတ်လိုမှု (Common Wealth)

၃။ ပြည်ပအန္တရာယ်မှ ကင်းလွတ်လိုမှု တို့ဖြစ်ပါ၏။ (Defence, Agression from Foreign Troops)

နိုင်ငံတနိုင်ငံသည် မိမိ၏ ဘုန်းတန်ခိုးအာဏာကြီးမားလိုမှု (Being to the Supereme State Power) ကြောင့် အခြားသော နိုင်ငံတနိုင်ငံ (သို့) နိုင်ငံဒေသများအား အတင်း အကြပ်လက်နက်အားကိုး တိုင်ခိုက် သိမ်းသွင်းသော နည်းအား အသုံးပြုတတ်ပါ၏။ 

ဥပမာ ဗြိတိသျှရာဇဝင်၌…

၁. အင်္ဂလန်

၂. ဝေလ

၃. စကော့တလန်

၄. အိုင်ယာလန် ဟူ၍ လေးပြည်ထောင်ကွဲပြားနေသည်ကိုတွေ့ရမည်ဖြစ်၏။

၁၂၈၃ ခုနှစ်၌ ပထမအက်ဒွပ်ဘုရင်သည် ဝေလနိုင်ငံအား စစ်တိုက်သိမ်းသွင်း၍ မိမိ၏လက်အောက်ခံနိုင်ငံအဖြစ် မထားရှိ ဘဲမိမိနိုင်ငံနှင့် နှစ်ပြည့်တပြည် ပေါင်းစည်းကာ နိုင်ငံအား ကြီးမားကျယ်ပြန့်အောင်ဆောင်ရွက်ခဲ့၏။ ၁၈၀၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်၊ ဝေလ၊ စကော့တလန် နှင့်မြောက်အိုင်ယာလန် တို့သည် ဗြိတိသျှနိုင်ငံဟူ၍ ယခင်ကကဲ့သို့ သီးခြားစီမဟုတ်တော့ဘဲ ဘုရင်တပါးတည်း အောက် သို့ စည်းရုံး မိလျှက်သားဖြစ်လာခဲ့၏။

နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံ (သို့) နိုင်ငံအများတို့သည် မိမိတို့နိုင်ငံအချင်းချင်း ပေါင်းစည်းခြင်း (Federation) ဖြင့် စီးပွါးရေးဖွံ့ဖြိုး တိုးတတ်မှုများ ရရှိလိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ယူဆလာသောအခါ တနိုင်ငံနှင့်တနိုင်ငံ စစ်မက်မပြုကြတော့ဘဲ အချင်းချင်းသဘောတူညီချက် ဖြင့် ပေါင်းစည်းခဲ့ကြသော နိုင်ငံများလည်းရှိပါ၏။ 

ဤသို့အားဖြင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ၁၇၇၅ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲမတိုင်မီတွင် ဗြိတိသျှတို့လက်အောက်မှ လွတ် လပ်ရေးရရှိလာသောအခါ အမေရိကန် (၁၃) နယ်သားတို့သည် “ နွားကွဲလျှင် ကျားဆွဲမည် ” ဟူသော စကားပုံအတိုင်း ကောင်းစွာ သဘောပေါက်ကြသည့်အလျှောက် သီးခြားစွာရပ်တည်မနေတော့ဘဲ အချင်းချင်း ပူးပေါင်း၍ ပြည်ထောင်စုကြီးအဖြစ် ဖွဲ့စည်းထူထောင် ခဲ့ပေသည်။

သြစတြေးလျှနိုင်ငံသည်လည်း ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်မတိုင်မီ ဗြိတိသျှတို့၏ တိုက်ရိုက်အုပ်စိုးခြင်းကို ခံရသော သီးခြားနယ်(၆)နယ် အဖြစ်ရှိလေ၏။ ဗြိတိသျှတို့က ထိုနယ်များအား ဒိုမီနီယံ (Dominion) အဆင့် လွတ်လပ်ရေးကို သီးခြားစီပေးလိုက်ချိန်တွင် အရှေ့အာရှမှ ဂျပန်နိုင်ငံသည် အင်အားကြီးမားလာပြီး ၎င်းတို့၏ စီးပွါးရေးဈေးကွက်အားချဲ့ထွင်ရန် ကိုလိုနီနယ်များအားရှာဖွေ သိမ်းပိုက်လျှက်ရှိသော အချိန်အခါနှင့် တိုက်ဆိုင်နေသောကြောင့် သြစတြေးလျှ (၆) နိုင်ငံသားတို့သည် သီးခြားစီရပ်တည်နေပါက ဂျပန်တို့၏ ဝါးမျိုခြင်းကို ခံရမည်စိုးသောကြောင့် အချင်းချင်းပူးပေါင်းကာ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်၏။

အထက်၌ဖေါ်ပြခဲ့သော အခြေအနေများသည် နိုင်ငံအချင်းချင်းတို့၏ ပေါင်းစည်းခဲ့သော အခြေအနေအကြောင်းတရားများပင် ဖြစ်ပေ၏။သို့သော် ထိုနိုင်ငံများ မည်သို့နည်းဖြင့်ပေါင်းစည်းခဲ့ကြသနည်း ဆိုသောအချက်သည် ဤနိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ၌ အလွန်အရေး ကြီးသော အချက်တချက်အဖြစ် ဆက်လက်လေ့လာသွားရန်လိုပေလိမ့်မည်။

နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း(၂)

 နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း(၂)

အစိုးရအဖွဲ့မှာ နိုင်ငံတိုင်းတွင် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အင်္ဂါရပ်တခုဖြစ်၏။ နိုင်ငံတော်၏ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး၊ နိုင်ငံသား တို့၏ ပညာရေး၊ လူမှုရေး၊ စီးပွါးရေး၊ ကျန်းမာရေးအစရှိသည်အားဖြင့် စည်ပင်တိုးတတ်ရန် တာဝန်မှာ အစိုးရ၏တာဝန်ဖြစ်၏။ အစိုးရသည် ၎င်း၏တာဝန် ကျေပြွန်ရန်အတွက် အောက်ဖေါ်ပြပါ လုပ်ငန်းသုံးခုအား မဖြစ်မနေပြုလုပ်ရပါ၏။

၁။ ဥပဒေပြုရေး (Legislature)

၂။ အုပ်ချုပ်ရေး (Executive)

၃။တရားစီရင်ရေး (Judiciary) စသည်တို့ဖြစ်၏။

ဥပဒေပြုခြင်းကို ဥပဒေပြုဌာနမှ ဆောင်ရွက်၍ ၎င်းဥပဒေများအရတိုင်း နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးကို အုပ်ချုပ်ရေးဌာနမှ ဆောင်ရွက်ရ၏။ ဥပဒေဖေါက်ဖျက်မှုများကို တရားစီရင်ရေးဌာနမှ စစ်ဆေးဆောင်ရွက်ပြီး အပြစ်ရှိ/ မရှိ ဆုံးဖြတ်စေပါ၏။

အချုပ်အခြာအာဏာသည် နိုင်ငံတိုင်း၌ မရှိမဖြစ်သော အင်္ဂါရပ်ဖြစ်သည်။ အချုပ်အခြာအာဏာဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတွင်းရှိ နိုင်ငံသားတိုင်းလိုက်နာရန်အတွက် ဥပဒေရေးဆွဲခွင့်ရှိခြင်း၊ ၎င်းဥပဒေများနှင့် လျှော်ညီစွာ နိုင်ငံသားတို့အား အုပ်ချုပ်နိုင်ခွင့်ရှိခြင်း၊ ဥပဒေချိုးဖေါက်သောသူများအား အပြစ်ပေးဒဏ်ခက်ပိုင်ခွင့်ရှိခြင်းတို့ပင်ဖြစ်ပါ၏။

လူသတ္တဝါသည် ဆင်ခြင်တိုင်းထွာတတ်သော ဉာဏ်ရှိသည် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် တိရစ္ဆာန် လောကမှ ခွဲထွက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။ လူသည် မိမိတို့၏ အတွေ့အကြုံအသိတရားများအရ မိမိတို့၏တိုးတတ်မှုအတွက် အကျိုးတူလုပ်ငန်းများကို အတူပူးပေါင်း၍ လုပ်ဆောင် လာခဲ့ကြပါ၏။

ဤသို့အားဖြင့် လုပ်ကိုင်စားသောက်နေထိုင်ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာသည်နှင့်အတူ ၎င်းနှင့်တွဲ၍ ပဋိပက္ခများ၊ အဓမ္မမှုများလည်း ဖြစ်ပေါ်လာစမြဲပင်ဖြစ်၏။ ထိုသို့ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ဖြေရှင်းပေးနိုင်ရန်နှင့် ထပ်မံ၍မဖြစ်ပေါ်စေရန်အတွက် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၌ အချုပ်အခြာအာဏာသည် ရှိရပေမည်၊ သို့မှသာ နိုင်ငံသားတို့၏ အသက်၊ အိုးအိမ်၊ စည်းဇိမ်များအား ကာကွယ် စောင့်ရှောက်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။

၎င်းအချုပ်အခြာအာဏာ (Soverignty) တွင်လည်း နှစ်မျိုးရှိပါ၏……

၁။ ပြည်တွင်းအချုပ်အခြာအာဏာ (Domestic State Power and Authority)

၂။ ပြည်ပအချုပ်အခြာအာဏာ တို့ဖြစ်၏။ (International Apperance)

၁။ပြည်တွင်းအချုပ်အခြာအာဏာ ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတနိုင်ငံအတွင်း ယှဉ်ဘက်မရှိသော တန်ခိုးသြဇာအာဏာဖြစ်၏။

၂။ပြည်ပအချုပ်အခြာအာဏာ ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတနိုင်ငံအား အခြားသော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံတို့က တန်းတူရည်တူအနေဖြင့် အသိအမှတ်ပြုရခြင်းဖြစ်၏။

ထို့ကြောင့် နိုင်ငံသား၊ တိကျသောနယ်နမိတ်၊ အစိုးရနှင့် အချုပ်အခြာအာဏာဟူသော ဤအင်္ဂါလေးရပ်နှင့်ပြည့်စုံလျှင် နိုင်ငံဟု ဆိုပါ၏။ ဖေါ်ပြပါအင်္ဂါလေးရပ်မှ တခုခု ချို့ယွင်းနေပါက နိုင်ငံဟူ၍ မယူဆအပ်ပေ။

ခေတ်သစ်နိုင်ငံများသည် ရှေးယခင်နိုင်ငံများထက် ဧရိယာပိုမိုကျယ်ဝန်းလာခဲ့ကြပါ၏။ ဤသည်မှာလည်း အကြောင်းမဲ့ကျယ်ဝန်း လာခြင်းမဟုတ်ဘဲ ရှေးယခင်ခေတ် မြို့ပြနိုင်ငံငယ်လေးများ အချင်းချင်း ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်ပါ၏။

အဘယ့်ကြောင့် နိုင်ငံငယ်လေးများသည်

ပေါင်းစည်းလာခဲ့ကြပါသနည်း (ဆက်ရန်).........

နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း(၁)

 နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း(၁)

အခြေခံနိုင်ငံရေး သိပ္ပံအား တင်ပြသွားပြီးဖြစ်၍ ယခုမှစ၍ အဆင့်မြင့် နိုင်ငံရေး သိပ္ပံအား တင်ဆက်ဖော်ပြသွားမည်ဖြစ်သည်။

ပထဝီနိုင်ငံရေး

ပထဝီနိုင်ငံရေးဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတခု၊ ဒေသတခုအပေါ် ပထဝီဝင် အခြေအနေများ၊ သမိုင်းနောက်ခ ံအခြေအနေများ၊ နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး၊ စီးပွါးရေး အစရှိသည်အားဖြင့်လည်းကောင်း နိုင်ငံတကာ အခြေအနေ အရပ်ရပ်တို့အပေါ်၌ လည်းကောင်း လေ့လာသုတေသနပြုသော ပညာရပ်ဖြစ်၏။

၁။နိုင်ငံ

နိုင်ငံဆိုသည်မှာ လူသားတို့၏ အဖွဲ့အစည်းတခုသာဖြစ်၏။ ကမ္ဘာဦးမိသားစု အစုအဝေးများမှအစပြု၍ အဖွဲ့အစည်း၊ အသင်းအပင်း များစွာရှိပြီး ၎င်းအသင်းအပင်းများ၏ ဖွဲ့စည်းပုံမှာလည်း ယေဘူယျအားဖြင့် တူညီကြပေသည်။

အောက်ဖေါ်ပြပါ အင်္ဂါရပ်များကို လေ့လာပါက လူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အခြေခံအားဖြင့် တူညီကြောင်းတွေ့ရှိ ပေလိမ့်မည်။

၁။အသင်းသားများ (အဖွဲ့ဝင်များ)

၂။ အသင်းတည်နေရာ

၃။ အမှုဆောင်အဖွဲ့

၄။ အသင်းစည်းမျဉ်းများ တို့ဖြစ်ပါသည်။

လူ့အဖွဲ့အစည်း အသင်းအပင်းများသည် အထက်ပါအတိုင်း အခြေခံအားဖြင့် တူညီကြသော်လည်း ရည်ရွယ်ချက်များမှာမူကား တခုနှင့်တခု တသင်းနှင့်တသင်း တူညီခြင်းမရှိကြပေ။

ဥပမာအားဖြင့် ဘာသာရေးအတွက် ဖွဲ့စည်းထားသော အသင်းများရှိသကဲ့သို့ ပညာရေး၊ စီးပွါးရေး၊ လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေး လုပ်ငန်းများအတွက် ရည်ရွယ်၍ဖွဲ့စည်းထားသော နိုင်ငံများလည်း ရှိပေ၏။

နိုင်ငံတွင်မူ အခြားသောအသင်းအဖွဲ့များနှင့်မတူသော အချုပ်အခြာအာဏာ ဟူသောလဏ္ခာတရပ်ရှိပါ၏။ ထို့ကြောင့်ပင် လူသားတို့သည် ရှေးသဘာဝနိုင်ငံများခေတ်က ကဲ့သို့ လုံခြုံမှုကင်းမဲ့၍ ကျိးလန့်စာ စားရသောဘဝအခြေအနေမျိုးမှ ရုန်းထွက်လာနိုင်ခဲ့ ခြင်းဖြစ်ပေသည်။

၂။ နိုင်ငံတွင်ရှိသော အင်္ဂါရပ်များ

နိုင်ငံတနိုင်ငံတွင် ရှိသော အင်္ဂါရပ်များမှာ…

၁။ နိုင်ငံသား

၂။ တိကျသောနယ်နမိတ်

၃။ အစိုးရ

၄။ အချုပ်အခြာအာဏာ စသည်တို့ဖြစ်ပေသည်။

အဖွဲ့အစည်းအသင်းတခုတွင် အသင်းဝင်များ မရှိလျှင် အသင်းအင်္ဂါနှင့်မပြည်စုံ သကဲ့သို့ နိုင်ငံတနိုင်ငံတွင်လည်း နိုင်ငံသားမရှိ လျှင် အဓိပ္ပါယ်မရှိဖြစ်နေပေလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံတိုင်းတွင် နိုင်ငံသားရှိရပါမည်။ လူမရှိသောနယ်မြေတခုအား နိုင်ငံဟူ၍ မဆိုအပ်ပေ။

ခန္ဓာမရှိလျှင် လူမရှိနိုင်သကဲ့သို့ တိကျစွာသတ်မှတ်ထားသော နယ်မြေမရှိလျှင် နိုင်ငံမရှိနိုင်ပေ။ နိုင်ငံသားတို့နေထိုင် လုပ်ကိုင် စားသောက်နိုင်ရန် တိကျသောနယ်နမိတ် မြေဧရိယာ ရှိရပါမည်။ တိကျသော နယ်မြေရှိခြင်းဖြင့် နယ်နမိတ်နှင့်စပ်လျှင်း၍၎င်း၊ နိုင်ငံ အချင်းချင်း အငြင်းပွါးမှုများ ပဋိပက္ခများဖြစ်ပွါးမှုမှကင်းဝေး၍ နိုင်ငံတော်အစိုးရအနေဖြင့်လည်း မိမိတို့တန်ခိုးသြဇာအာဏာ ပြန့်နှံရာ ဒေသကို လွယ်ကူစွာ သိရှိနိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။

အစိုးရအဖွဲ့မှာလည်း နိုင်ငံတိုင်းတွင် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အင်္ဂါရပ်တခုဖြစ်၏။ နိုင်ငံတော်၏ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး၊ နိုင်ငံသား တို့၏ ပညာရေး၊ လူမှုရေး၊ စီးပွါးရေး၊ ကျန်းမာရေးအစရှိသည်အားဖြင့် စည်ပင်တိုးတတ်ရန် တာဝန်မှာ အစိုးရ၏တာဝန်ဖြစ်၏။ အစိုးရသည် ၎င်း၏တာဝန်ကျေပြွန်ရန်အတွက် အောက်ဖေါ်ပြပါ လုပ်ငန်းသုံးခုအား မဖြစ်မနေပြုလုပ်ရပါ၏။

၁. ဥပဒေပြုရေး (Legislature)

၂။ အုပ်ချုပ်ရေး (Executive)

၃။ တရားစီရင်ရေး (Judiciary) စသည်တို့ဖြစ်၏။

ဥပဒေပြုခြင်းကို ဥပဒေပြုဌာနမှ ဆောင်ရွက်၍ ၎င်းဥပဒေများအရတိုင်း နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးကို အုပ်ချုပ်ရေးဌာနမှ ဆောင်ရွက်ရ၏။ ဥပဒေဖေါက်ဖျက်မှုများကို တရားစီရင်ရေးဌာနမှ စစ်ဆေးဆောင်ရွက်ပြီး အပြစ်ရှိ/ မရှိ ဆုံးဖြတ်စေပါ၏။

အချုပ်အခြာအာဏာသည် နိုင်ငံတိုင်း၌ မရှိမဖြစ်သော အင်္ဂါရပ်ဖြစ်သည်။ အချုပ်အခြာအာဏာဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတွင်းရှိ နိုင်ငံသားတိုင်းလိုက်နာရန်အတွက် ဥပဒေရေးဆွဲခွင့်ရှိခြင်း၊ ၎င်းဥပဒေများနှင့် လျှော်ညီစွာ နိုင်ငံသားတို့အား အုပ်ချုပ်နိုင်ခွင့်ရှိခြင်း၊ ဥပဒေချိုးဖေါက်သောသူများအား အပြစ်ပေး ဒဏ်ခက်ပိုင်ခွင့် ရှိခြင်းတို့ပင်ဖြစ်ပါ၏။

မလြဲမေသေအာင္ျမင္ႏိုင္သူ၏ အဂၤါ(၄)ရပ္

လုပ္ငန္းတစ္ခုေအာင္ျမင္ေရးအတြက္
အေျခခံအဂၤါရပ္ (၄) ခုရွိဖို႔လုိ၏
ယင္းအဂၤါ(၄)ရပ္ကို ဣဒၶိပါတ္ဟု ေခၚသည္-

၁။ ခိုင္မာေသာရည္မွန္းခ်က္ရွိရမည္
၂။ မဆုတ္မနစ္ေသာရည္မွန္းခ်က္ရွိရမည္
၃။ စိတ္ဓါတ္ခိုင္မာရမည္
၄။ လံုေလာက္ေသာ ဥာဏ္ပညာရွိရမည္

ဤအဂၤါ(၄)ရပ္ကို အေျခခံ၍ ေဆာင္ရြက္ပါက ေလာကီျဖစ္ေစ
ေလာကုတၱာရာျဖစ္ေစ တစ္ေန႕တြင္ မလြဲမေသေအာင္ျမင္ရာ၏။

တစ္ေန႔တြင္ဆိုရာ၌ ဣဒၶိပါတ္ၾကားမျပတ္ေသာ  တစ္ေန႔တြင္ ျဖစ္၏။
ဣဒၶိပါတ္ၾကားျပတ္သြားပါက တစ္ ကပင္ ျပန္စရ၏။
ထိုအခါ တစ္ေန႕တြင္ သည္မဆံုးႏိုင္ေသာ တစ္ေန႔တြင္ ျဖစ္ေပလိမ့္မည္။

Mruak-U, Arakan, Myanmar မြောက်ဦး

 မြောက်ဦး

ရင်အုံမှာ အီကွေတာ ကခုန်

 ကျောရိုးထဲ ဝင်ရိုးစွန်းပုန်းနေတဲ့မြို့။

 မန္တလေးကိုစာဖွဲ့တဲ့ “ကစ်ပလင်း” မသိ

ပုဂံကိုစာဖွဲ့တဲ့“ ဇော်ဂျီ”စာမသိတဲ့ ငါ့မြို့လေး။

မီးလောင်ပြင်ထဲက

 မီးသွေးထက်ဝက် အိမ်တိုင်တွေလို၊

 မိုးခေါင်ကပ်ဆိုက်တဲ့ခါ

 မြေမှာဒူးထောက် ကောင်းကင်ကိုတိုင်တည်တဲ့

 ကမ္ဘာဦးလူသားတွေလို၊

 မြို့ရိုးတံတိုင်းတွေနဲ့ ငါ့မြို့၊

 သားမြတ်ပုံ တောင်မြေမို့မို့တွေအောက်မှာ

 ရာဇဝင်နို့ရည်တွေ စမ်းဖြစ်နေတဲ့မြို့၊

 ၁၈ ရာစုတီကောင်တွေ

 ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းဖြစ်နေတဲ့မြို့၊

 ငါ့မြို့လေ ငါ့မြို့အစစ်ပါ။

ဓနိရည်ပေါတယ်၊ ခြင်ပေါတယ်

 ဆင်းတုတော် အကျိုးအပဲ့တွေပေါတယ်

 စေတီပျက် ပုထိုးပျက်တွေပေါတယ်

 သဇင်ဥတွေ ရှားလွန်းပြီ

 ကြိုးကြာတွေ ပြုန်းလုပြီ

 ဂျပန်စာလို အင်တီနာတွေ ပိုလာရဲ့

 သူ့ခမျာ မီးခိုးတိုင်မရှိရှာဘူး။

အမေလို

 ငါ့နှလုံးသားကို မြင့်မြတ်စေတာ 

 မြောက်ဦး ဒီမြို့။

 သစ္စာတရားလို

 ဝိညာဉ်ကို ရဲရင့်ပျော်ရွှင်စေတာ

 မြောက်ဦး ဒီမြို့။

ခုတော့ ဦးနှောက်အမှေးရောင်နေတဲ့မြို့၊

 ကိုယ်ခံအား လျော့လျော့နေတဲ့ မြို့

 ချစ်ရလွန်းလို့ ကြေကွဲနာကျရပြီလေ။

မြို့ရိုးတံတိုင်းတွေကို ဆွဲဆွဲနှုတ်ပြီး

 ပင်လယ်ထဲသိမ်းထားမယ်၊

 ပြီးတော့ ကဗျာတွေနဲ့ လိုက်နေချင်ရဲ့

 ရင်ကွဲရလွန်းလို့ပါ ငါမြို့ရယ်။

*မောင်ခိုင်အောင်(ရခိုင်တန်ဆောင်မဂ္ဂဇင်း၊အမှတ်-၁၉(၁၉၉၆)

Myanmar to China: Kyaukphyu to Muse Railway Project

 

Myanmar–China Kyaukphyu–Muse Railway: Concerns Grow Over Transparency as Project Advances

The Myanmar government is reportedly moving forward with plans to finalize an agreement with China for the construction of a major railway line linking Kyaukphyu, Rakhine State, to Muse, Shan State, despite a lack of public disclosure and growing local concerns.

Officials from both countries signed a memorandum of understanding (MoU) for the project over two years ago. Now, negotiations are underway to upgrade the agreement to a memorandum of agreement (MoA) — a step that signals serious progress toward project implementation. However, the absence of public consultation or official information has raised questions about transparency, local rights, and long-term impact.

🚆 Project Overview

The proposed Kyaukphyu–Muse railway is a 868.3-kilometer (approximately 539-mile) corridor designed to connect the Bay of Bengal to China’s Yunnan Province, via key cities including Ann, Mandalay, Lashio, and Muse. According to initial plans, the line will include:

• 79 train stations

• 409 bridges

• 101 tunnels

Once completed, it is expected to link with Kunming, the capital of China’s Yunnan Province, under the framework of the China–Myanmar Economic Corridor (CMEC) — part of Beijing’s broader Belt and Road Initiative (BRI). The project will reportedly be financed entirely through Chinese investment.

---

📍 Local Concerns Mount

Despite its significance, residents of Kyaukphyu and Maday Island report they have not been officially informed about the railway project. During a visit by Chinese Ambassador Yang Houlan on May 19, locals raised questions about potential infrastructure projects in the area — including the railway and related highways. However, the ambassador declined to confirm or deny the railway’s existence or route.

“We asked the Chinese ambassador whether there are railway or motorway projects on Maday Island, but he didn’t give a direct answer,” said Tun Kyi, a Kyaukphyu local. “We, the residents, still don’t know anything about the project.”

The situation echoes past experiences with the oil and gas pipelines and the Kyaukphyu Deep-Sea Port, where residents say they were left uninformed until construction had already begun. Many in the community now express fears of repeating patterns of exclusion, environmental degradation, and lack of compensation.

---

🗣️ Voices of Accountability

According to Snow, a representative of the Myanmar-China Pipeline Watch Committee, previous BRI-related infrastructure projects have displaced communities and damaged ecosystems without proper redress.

“Although the government talks about transparency, it has not practiced it in reality,” she said. “We’re not against investment in Rakhine, but development must benefit local communities — not just a privileged few. Without resolving past grievances or providing fair compensation, starting a new railway project is irresponsible.”

Locals also note that when they raised objections or staged protests during earlier projects, they were met with legal action and suppression, rather than dialogue or inclusion.

---

⚖️ A Call for Inclusive Development

Community leaders and civil society groups are urging the government and Chinese counterparts to:

• Ensure full transparency about the railway's scope, timeline, and impact

• Conduct environmental and social impact assessments (ESIA) with public access to findings

• Engage meaningfully with local communities along the route

• Resolve outstanding land and compensation disputes from previous projects

While the Kyaukphyu–Muse railway has the potential to enhance connectivity, trade, and economic growth, its success hinges on inclusive governance, ethical investment practices, and respect for the rights and voices of the people it will affect most.

---

🌏 Strategic Significance

This railway is a centerpiece of the China–Myanmar Economic Corridor, enhancing Beijing’s access to the Indian Ocean and strengthening overland logistics that bypass the congested Malacca Strait. For Myanmar, it presents an opportunity to become a transit and trade hub — but only if managed with foresight, equity, and cooperation.

---

အများပြည်သူသို့ ချပြခြင်းမရှိဘဲ ကျောက်ဖြူ-မူဆယ် ရထားလမ်းစီမံကိန်း အပြီးသတ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိမြန်မာ-တရုတ် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်း စီမံကိန်းမှ ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့များ တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပို့လွှတ်ရန် အဆင်သင့်နီးပါး ဖြစ်ချိန်၌ ကျောက်ဖြူ-မူဆယ် ရထားလမ်းစီမံကိန်း စတင်ရန်အတွက် အများပြည်သူသို့ ချပြခြင်းမရှိဘဲ အပြီးသတ် စာချုပ်ချုပ်ဆိုရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိကြောင်း သိရသည်။အဆိုပါ ကျောက်ဖြူ-မူဆယ် ရထားလမ်းစီမံကိန်းကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၇ ရက်က မြန်မာ-တရုတ် နှစ်နိုင်ငံ တာဝန်ရှိသူများမှ နားလည်မှုစာချွန်လွှာ (MoU) လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း၊ လက်ရှိကာလ၌ အဆိုပါ မီးရထားလမ်း စီမံကိန်းအတွက် Memorandum of Agreement ကို မကြာမီ ရေးထိုးရန် စီစဉ်နေကြောင်း၊ စီမံကိန်းနှင့် ပတ်သက်သည့် အချက်အလက်များကိုမူ လက်ရှိအချိန်အထိ ထုတ်ပြန်မှု မရှိသေးကြောင်းလည်း သိရသည်။

”မနေ့(မေ၁၉)က တရုတ်သံအမတ်ကြီး မစ္စတာယန်ဟို့လျန် မဒေးကျွန်းကိုလာပြီး ကျွန်တော်တို့ ဒေသခံတွေနဲ့ တွေ့သွားတယ်။ ဘာလာလုပ်လဲ ဆိုတာတော့ ကျွန်တော်တို့ မသိဘူး။ ကျွန်တော်တို့က မဒေးကျွန်းမှာ ရထားလမ်း၊ ကားလမ်းစီမံကိန်းတွေ ရှိနေတယ်ဆိုတာ ဟုတ်လားလို့ တရုတ်သံအမတ်ကိုမေးတော့ ဝေ့လည်ကြောင်ပတ် လုပ်နေတယ်။ သူမသိပါဘူးတဲ့။ ရထားလမ်းစီမံကိန်း ရှိမရှိနဲ့ ပတ်သက်ပြီး တရုတ်သံအမတ်ကြီး ကိုယ်တိုင်က ကျွန်တော်တို့ကို တရားဝင် ထုတ်ဖော်ပြောသွားတာ မရှိပါဘူး။ ကျောက် ဖြူ-မူဆယ် မီးရထားလမ်း စီမံကိန်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကျွန်တော်တို့ ဒေသခံတွေ ဘာမှမသိရပါဘူး” ဟုလည်း ကျောက်ဖြူမြို့မှ ကိုထွန်းကြည်က ပြောပြသည်။

မြန်မာ-တရုတ် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ပိုက်လိုင်းစီမံကိန်းနှင့် ပတ်သက်၍လည်း စီမံကိန်း မစတင်မီက ဒေသခံများ မသိရှိဘဲ လုပ်ငန်းစတင်ခါမှသာ သိရှိခဲ့ရကြောင်း၊ လက်ရှိအပြီးသတ် စာချုပ်ချုပ်တော့မည့် ကျောက်ဖြူ-ကူမင်း ရထားလမ်း စီမံကိန်းနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ဒေသခံများသို့ တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်း မရှိကြောင်း၊ ရထားလမ်း၊ ကားလမ်းသာမက ပွင့်လင်းမြင်သာမှုမရှိ၊ ဒေသခံများသို့ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခြင်း မရှိသည့် မည့်သည့်စီမံကိန်းကိုမဆို ဒေသခံများ အနေဖြင့် လက်မခံကြောင်းလည်း ကျောက်ဖြူဒေသခံများက ဆိုပါသည်။

”ဂက်စ်ပိုက်လိုင်း၊ ကျောက်ဖြူဆိပ်ကမ်း စီမံကိန်း တည်ဆောက်မှုတွေက ပြီးသလောက်ရှိနေပြီ။ ဂက်စ်ပိုက်လိုင်း စီမံကိန်းကြောင့် နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးကို ဒေသခံတွေ ခံစားနေရပေမယ့် အာဏာပိုင်တွေနဲ့ သက်ဆိုင်ရာ ကုမ္ပဏီတွေက ဆက်လုပ်ခဲ့တာပဲ။ ဒေသခံတွေက မကျေနပ်လို့ ဆန္ဒဖော်ထုတ်တော့ ဒေသခံကို တရားစွဲတယ်။ ဒီအချိန်အထိ အဲဒါတွေ ရှိနေသေးတယ်။ အစိုးရက ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိစွာ ဆောင်ရွက်ပါလို့ ပါးစပ်က ပြောနေပေမယ့် လက်တွေ့မှာ အကောင်အထည် မဖော်ကြသေးဘူး။ ရခိုင်ပြည်နယ်ကိုလာတဲ့ investment တွေကို ရခိုင်သူ တစ်ယောက်အနေနဲ့ ကျွန်မတို့ ကြိုဆိုပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီစီမံကိန်းတွေကြောင့် ဒေသခံတွေ အကျိုးရှိတာမျိုးလည်း ဖြစ်စေချင်ပါတယ်။ အခုတော့ လူတစ်စုကသာ အကျိုးခံစားရပြီး ဒေသခံတွေက မခံစားရဘူး။ နောက်ဆက်တွဲ ပြဿနာတွေကိုသာ ရင်ဆိုင်နေရတယ်။ ပိုက်လိုင်း စီမံကိန်းကြောင့် ဒေသခံတွေရဲ့ နစ်နာမှုကိုတောင် မဖြေရှင်းနိုင်သေးဘဲ ရထားလမ်း စီမံကိန်း လုပ်မယ်ဆိုရင် မဖြစ်သင့်ဘူး။ အခု စီမံကိန်းကို ဆုံးဖြတ်ချက်ပေးမယ့် သူတွေအနေနဲ့ ဒေသခံတွေ ပူးပေါင်းဆုံးဖြတ်ပါလို့ ပြောချင်ပါတယ်” ဟု မြန်မာ-တရုတ်ပိုက်လိုင်း စောင့်ကြည့်ရေး ကော်မတီမှ ဒေါ်စနိုးက ပြောကြားသည်။

အဆိုပါ မီးရထားလမ်း စီမံကိန်းသည် စုစုပေါင်း အရှည် ၈၆၈ ဒသမ ၂၆၂ ကီလို မီတာ၊ မိုင်အားဖြင့် ၅၃၉ ဒသမ ၁၉ မိုင်ရှိပြီး ကျောက်ဖြူ၊ အမ်း၊ မကွေး၊ မန္တလေး၊ လားရှိုး နှင့် မူဆယ်မြို့များကို ဖြတ်သန်း တည်ဆောက်သွားမည် ဖြစ်ကြောင်း၊ မီးရထားလမ်း စီမံကိန်း၌ ဘူတာရုံ ၇၉ ခု၊ တံတား ၄၀၉ စင်း၊ ဥမင်လိုဏ်ခေါင်း ၁၀၁ ခု ပါဝင်မည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အဆိုပါ မီးရထားလမ်းသည် ကူမင်းမြို့အထိ ဖောက်လုပ်မည်ဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ၏ ရာနှုန်းပြည့်ရင်းနှီး မြှုပ်နှံမှုဖြင့် ဆောင်ရွက်သွား မည် ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။

ကျောက်ဖြူမှ မူဆယ်အထိ ဖောက်လုပ်မည့် ရထားလမ်းစီမံကိန်းပြမြေပုံ

MAKE A DIFFERENCE

Never forget the power you have to make a difference.
သင့္မွာ လူေတြနဲ႔မတူေအာင္ေဖာက္ထြက္ၿပီးလုပ္ေဆာင္ႏိုင္တဲ့ စြမ္းရည္ရွိတယ္ဆိုတာကို ဘယ္ေတာ့မွ မေမ့ပါနဲ႔။

ဘ၀ - BaWa by Nayzaw Tun

 

ဥာဏ္ေကာင္းေစရန္ နည္းလမ္း ၁၀. ခ်က္

ဥာဏ္ေကာင္းကိုေကာင္းေစရပါမယ္လို႔ေတာ့မဟုတ္ပါဘူ။ ေသခ်ာတာကေတာ့ ဦးေႏွာက္ကို ဖြံ႔ျဖိဳးတိုးတက္ေစမယ့္ နည္းလမ္းမ်ား ျဖစ္တဲ့အတြက္ ဘာသာျပန္ မွ်ေဝေပးလိုက္ပါတယ္။

1. Go for a walk with a friend

လုပ္ငန္းခြင္ရယ္လို႔မဟုတ္ပါဘူး။ သင္တန္း၊ေက်ာင္း တက္သူမ်ားအေနနဲ႔လည္း ရံုးတက္၊ ေက်ာင္းတက္ခ်ိန္ မိတ္ေဆြ သူငယ္ခ်င္း နဲ႔သြားရပါမယ္။ အဲဒီလိုသြားျခင္းက လူမွုဆက္ဆံေရး၊ ရုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာေလ့က်င့္ခန္း၊ စိတ္ပိုင္းဆုိင္ရာ တက္ၾကြေရး တုိ႔မွာ တိုးတက္ေစမွာ ျပီး ဦးေႏွာက္ကို သန္မာေစပါတယ္။

2. Solve Puzzles, Play Games

ဥာဏ္စမ္းဂိမ္းမ်ား၊ ပေဟဌိဂိမ္းမ်ား ေဆာ့ကစားေပး ရပါမယ္။ ေျဖရွင္းရ ခက္ေသာ ဆူဒိုခု၊ စာလံုးစီ တို႔ကို ေဆာ့ကစား ေပးျခင္း၊ အလြယ္တ ကူ ေဆာ့ရေသာ ဖုန္းထဲမွ ဂိမ္း၊ ကြန္ပ်ဴတာဂိမ္း၊ ကစားကြင္း ဂိမ္း အစရွိသျဖင့္တို႔ကို မိနစ္ပိုင္း ေဆာ့ကစားေပးျခင္းတုိ႔ ျပဳလုပ္ေပးရပါမယ္။ ယင္းကဲ့သုိ႔ ေဆာ့ကစားျခင္းက ဦးေႏွာက္ေသြးဆဲလ္ေတြကို တက္ၾကြေစျပီး တစ္စံုတစ္ခုအေပၚ အာရံုစူးစိုက္ႏိုင္မွု အားကို ေကာင္းေစပါတယ္။

3. Meditate

တရားထုိင္ျခင္းက လြယ္ကူေသာ အလုပ္ျဖစ္ပါတယ္။ အခ်ဳိ ႔က ခက္ခဲေသာ အလုပ္လို႔ ယူဆပါတယ္။ မထိုင္ႏိုင္လည္း ထိုင္ႏိုင္ သေလာက္ မိနစ္ပိုင္း တရားထိုင္ေပးျခင္းလည္း ျပဳလုပ္ႏိုင္ပါတယ္။ တရားထိုင္တဲ့ အေလ့အက်င့္ကို ေန႔စဥ္မဟုတ္ေတာင္ ၂ ရက္တစ္ခါေလာက္ ျပဳ လုပ္ေပးျခင္းျဖင့္ မွတ္ဥာဏ္ေကာင္းေစပါတယ္။

4. Eat healthy

မိမိစားသမွ် အစားအေသာက္အားလံုးမွ အာဟာရႏွင့္ ေအာက္စီဂ်င္မ်ားရဲ ႔ ၂၀ ရာခိုင္ႏွုန္းကို ဦးေႏွာက္က အသံုးျပဳပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ မိမိစားေသာက္ တဲ့အစားအစာမ်ားကို ဦးေႏွာက္အတြက္ အေရးပါ တယ္ဆုိတာ သိထားရ မွာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ က်န္းမာေရးနဲ႔ ညီညြတ္တဲ့ အစားအေသာက္မ်ား စားေသာက္ေပးျခင္းျဖင့္ ဦးေႏွာက္ကို က်န္းမာဖြံ ႔ျဖိဳးေစမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

5. Think positive

အရာအားလံုးကို အေကာင္းျမင္ေပးဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။ စိတ္ဖိအားနဲ႔ စိုးရိမ္ေၾကာင့္ၾကမွုမ်ားက ဦးေႏွာက္ထဲက Neuron ေတြ ကို ေသဆံုးေစ ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဘယ္ေလာက္ပဲ အခက္အခဲ၊ ျပႆနာမ်ားနဲ႔ ၾကံဳၾကံဳ အေကာင္းဘက္က ျမင္ေပးတဲ့ စိတ္ထားႏိုင္ေအာင္ ၾကိဳးစားရပါမယ္။ ယင္းကဲ့သို႔ အေကာင္းဘက္က ျမင္ေပး၊ စာနာေပးတတ္ျခင္းက ဦးေႏွာက္က ဆဲလ္ အသစ္ေတြ ပိုမို တိုးတက္ေစျပီး စိတ္ဖိအားနဲ႔ စိုးရိမ္ေၾကာင့္ၾကမွုမ်ားကို ဖယ္ရွားေပးပါတယ္။

6. Laugh It Up

ရယ္ေမာတတ္တဲ့ အက်င့္ရွိဖို႔လည္း လိုအပ္ပါတယ္။ ရယ္ေသာ သူသည္ အသက္ရွည္၏ ဆုိတဲ့အတိုင္း ရယ္ေမာျခင္းက ရုပ္ပိုင္း၊ စိတ္ပိုင္းနာက်င္မွု မ်ားကို ေလ်ာ့ခ်ေပးပါတယ္။ ေပ်ာ္ေပ်ာ္ရႊင္ရႊင္ေနတတ္သူ၊ ရယ္ေမာလြယ္တတ္သူမ်ားဟာ သဘာဝ အေလ်ာက္ စိတ္ဖိအား နည္းသူမ်ား ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ဟာသရုပ္ရွင္မ်ားၾကည့္ျခင္း၊ ဟာသေနာက္ေျပာင္ေျပာဆုိျခင္း တို႔က ဦးေႏွာက္ထဲက endorphin –level ကိုျမင့္တက္ေစပါတယ္။

7. Listen To Music

သီခ်င္းနားေထာင္ျခင္းကလည္း စိတ္ပိုင္းဆုိင္ရာ၊ ဥာဏ္ရည္ဥာဏ္ေသြး ကို ျမင့္တက္ေစပါတယ္။ အေတြးအေခၚ သစ္ေတြရႏိုင္ျပီး ထူးျခားတဲ့ စိတ္ကူးဆန္းေတြ ျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ သီခ်င္းနားေထာင္ျခင္းက ဦးေႏွာက္ရဲ ႔ ညာဘက္အျခမ္းကို သန္မာေစတယ္လို႔ ဆုိပါတယ္။

8. Do Self-Hypnosis

Hypnosis ဆိုတာ စိတ္ညိဳ႔ျခင္းကိုဆိုလိုပါတယ္။ ဒီေတာ့ Self-Hypnosis က မိမိကိုယ္ကိုယ္ စိတ္ညိဳ ႔ျခင္းလို႔ ဘာသာျပန္ႏိုင္ပါတယ္။ သုိ႔ေသာ္ မိမိကုိယ္ကိုယ္ စိတ္ညိဳ႔ျခင္း၊ အိပ္ေငြ႔ခ်ျခင္း ထူထူေထြးေထြးမဟုတ္ပါ။ ဥပမာ- လကုန္ ရက္ တစ္ရက္ရက္မွာ လုပ္စရာတစ္ခုရွိသည္ဆုိပါစုိ႔။ ယင္းေန႔ကို အမွတ္ရေနျပီး တကယ္ပဲ ယင္းေန႔မွာ မေမ့မေလ်ာ့ လုပ္ေဆာင္ႏိုင္တာမ်ိဳး၊ မနက္အိပ္ယာ ၆နာရီထဖို႔ စီစဥ္ထားရင္ တကယ္ပဲ ၆ နာရီတိတိမွာ ႏွိုးဆက္မပါပဲ ကိုယ္တုိင္ ထႏိုင္ေအာင္ ၾကိဳးစားတာမ်ဳိးကို ဆိုလိုပါတယ္။ မေမ႔မေလ်ာ့ပဲ အိပ္ဆက္ႏိုင္ျခင္းမ်ိဳး ျဖစ္ပါတယ္။

အနာဂတ္မွာ ျပဳလုပ္ရန္ စီစဥ္ထားတဲ့ လုပ္ငန္းမ်ားကို တကယ္ပဲ မျပတ္မကြက္ေအာင္ ျပဳလုပ္ႏိုင္ျပီး အျခား သာမန္ လုပ္ငန္းမ်ားအေပၚလည္း ဆိုးက်ိဳးမသက္ေရာက္ေစတာမ်ိဳး ျဖစ္ပါတယ္။ ဦးေႏွာက္ကို ဒီလို မွတ္သားခိုင္းေစႏိုင္မွုက စိတ္ဖိအားေလ်ာ့ခ်ႏိုင္ျပီး အေတြးအေခၚမ်ားကို ပိုမို ရွင္းလင္းျပတ္သားေစပါတယ္။

9. Set Goals

ရည္မွန္းခ်က္ထားရပါမယ္။ ေျခာက္လအတြင္းျဖစ္လာမယ့္ရည္မွန္းခ်က္၊ တစ္ႏွစ္အတြင္း ျဖစ္လာမယ့္ ရည္မွန္းခ်က္ အစရွိသျဖင့္ ပန္းတိုင္တစ္ခုခု ထားျပီး ၾကိဳးစားလုပ္ကိုင္တတ္ရပါမယ္။ ဘဝရည္ရြယ္ခ်က္မဲ့ လုပ္ကိုင္ေနျခင္းက ဦးေႏွာက္ရဲ ႔ ေတြးေခၚစဥ္းစားႏိုင္မွု စြမ္းအား ေလ်ာ့ ခ်ေစပါတယ္။ ရည္မွန္းခ်က္ ပန္းတိုင္ ထားတတ္သူမ်ားက ဦးေႏွာက္ဥာဏ္ ရည္ အျမဲ ဖြံ႔ျဖိဳးေနျပီး ဘဝမွာ ေအာင္ျမင္မွုကို အတိုင္းအတာ တစ္ခုအတြင္း ရတတ္ၾကပါတယ္။

10. Follow a Sleep and Wake up Routine

ေစာေစာအိပ္၊ ေစာေစာထ ဆုိတာထက္ အခ်ိန္မွန္ အိပ္၊ အခ်ိန္မွန္ ထလို႔ ေျပာရင္ ပုိမွန္ပါတယ္။ ညဘက္ သန္းေခါင္ေက်ာ္ေအာင္ မအိပ္ပဲ ေနျပီး မနက္ အိပ္ယာထေနာက္က်သူမ်ားဟာ ဦးေႏွာက္ေလးလံ ထိုင္းမွိုင္းပါတယ္။ ဒီမွာ အိပ္ေဆး အသံုးျပဳပါက အိပ္ေရးဝေပမယ့္ မွတ္ဥာဏ္ခ်ိဳ ႔ယြင္းမွုကို ျဖစ္ေပၚေစပါတယ္။ ညအိပ္ေနာက္က်ျပီး အိပ္ယာေစာေစာထရတာကလည္း စိတ္ပိုင္းေရာ၊ ရုပ္ပိုင္းေရာ ထိခိုက္ေစပါ တယ္။ ေစာေစာ အိပ္ေပမယ့္၊ ေနာက္က်မွ ထတာမ်ိဳးကလည္း ဦးေႏွာက္ရဲ ႔လုပ္ေဆာင္ခ်က္ကို ေႏွးေကြးေစပါတယ္။ ဒီေတာ့ ပံုမွန္ခ်ိန္အိပ္ျပီး ပံုမွန္ခ်ထားျခင္း က အိပ္ေရးဝဝ အိပ္ေစျပီး စိတ္ေရာ၊ကိုယ္ေရာ က်န္းမာေစပါတယ္။ ဦးေႏွာက္ကို လန္းဆန္းေစပါတယ္။

အထက္ပါအခ်က္မ်ားအတိုင္း က်င့္သံုးသြားရင္ ဥာဏ္ေကာင္းမလာ ရင္ေတာင္ လူမွုပတ္ဝန္းက်င္မွာ အျမဲ စမတ္က်ေနတဲ့ လူတစ္ေယာက္ ျဖစ္ေစပါတယ္။ သာမန္ ေနထိုင္တတ္သူမ်ားနဲ႔စာရင္ အထက္ပါ ၁၀ခ်က္အတိုင္း လုပ္ေဆာင္သြားသူမ်ားက ဥာဏ္ရည္ ဖြံ႔ျဖိဳးမွု ျမန္ဆန္ျပီး ဘဝအခက္အခဲမ်ားၾကား ေအာင္ျမင္မွု ရရွိရန္ အခြင့္ အလမ္းပိုမ်ားေၾကာင္း သုေတသန ဝဘ္ဆိုဒ္ တစ္ခုက ေဖာ္ျပထားပါတယ္။