နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း(၄)

 နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း(၄)

၄။ နိုင်ငံအချင်းချင်း ပေါင်းစည်းခဲ့ကြသောနည်းလမ်းများ

နိုင်ငံအချင်းချင်း ပေါင်းစည်းရာ၌ ယေဘူယျအားဖြင့် နှစ်မျိုးရှိပါ၏။

၁။ နှစ်ပြည့် တပြည်ပေါင်းစည်းခြင်း (Mutual Absorption) (Unitary State)

၂။ ပြည်ထောင်စုအဖြစ်ပေါင်းစည်းခြင်း (Federal) တို့ဖြစ်၏။

၁။ နှစ်ပြည့်တပြည်ပေါင်းစည်းခြင်း (Mutual Absorption) (Unitary State)

နိုင်ငံအချင်းချင်းပေါင်းစည်းကြရာတွင် နှစ်ပြည့်တပြည်အဖြစ် ပေါင်းစည်းခြင်းနှင့် ပြည်ထောင်စုနည်းဖြင့် ပေါင်းစည်း ခြင်းဟူ၍ရှိကြပါ၏။ နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံ (သို့) နိုင်ငံအများသည် နှစ်ပြည်တပြည်နည်းဖြင့် ပေါင်းစည်းကြသောအခါ ၎င်းပေါင်းစည်း ရာတွင်ပါဝင်သော နိုင်ငံအသီးသီးတို့၌ ရှိကြသော မူလပထမ သီးခြားထင်ရှားသည့် ဂုဏ်အင်္ဂါရပ် လက္ခဏာ (Characteristics) များ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး ပေါင်းစည်းရာတွင် ပါဝင်သောနိုင်ငံအားလုံးအတွက် သီးခြားထင်ရှားသည် ဂုဏ်အင်္ဂါ လက္ခဏာသစ်တရပ် ပေါ်ထွက်လာပေသည်။

သီးခြားထင်ရှားသည် ဂုဏ်အင်္ဂါ လက္ခဏာသစ်မှာ မူလတိုင်းနိုင်ငံအသီးသီး၌ ရှိသော အစိုးရအဖွဲ့များ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး ၎င်းနိုင်ငံ အားလုံးအတွက် ဗဟိုအစိုးရတရပ်တည်းသာ ပေါ်ပေါက်လာသော အစိုးရတဖွဲ့တည်းအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပေသည်။ တနည်းအားဖြင့် နိုင်ငံငယ်များပေါင်းစည်းပြီး တပြည်ထောင် (Unitary State) တည်းဟူသော နိုင်ငံသစ် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပေသည်။

ဥပမာအားဖြင့်…

၁၂၈၃ ခုနှစ်တွင် ဝေလနိုင်ငံမှ အတည်ပြုလိုက်သော လွှတ်တော်ကြီးထုတ်ဥပဒေ (Statute) အရ ဝေလနိုင်ငံအစိုးရနှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ အစိုးရတို့ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး ဝေလနိုင်ငံနှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတို့ကို အုပ်စိုးသည့် တခုတည်းသော အစိုးရသစ်တရပ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ လေ၏။

၂။ ပြည်ထောင်စုအဖြစ်ပေါင်းစည်းခြင်း (Federal)

နိုင်ငံအချင်းချင်း ပြည်ထောင်စုအဖြစ် ပေါင်းစည်းလျှင် ပေါင်းစပ်ရာတွင်ပါဝင်သော နိုင်ငံအသီးသီးတို့၏ မူလအစိုးရများနှင့် ဥပဒေများသည် လုံးဝပျောက်ကွယ်သွားခြင်းမရှိဘဲ ၎င်းနိုင်ငံအားလုံးအတွက် ဗဟိုအစိုးရသစ်တရပ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပေသည်။ နိုင်ငံများသည် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် မပေါင်းမဖြစ် ပေါင်းစည်းကြသော်လည်း မိမိတို့၏မူလဓလ့ထုံးစံများနှင့် ပင်ကိုယ် ထူးခြားသည့် ဂုဏ်အင်္ဂါရပ် လက္ခဏာများကို မဆုံးရှုံးစေလိုသောအခါ ဤပြည်ထောင်စုနည်းဖြင့် ပေါင်းစည်းခဲ့ကြပေ၏။

ဥပမာအားဖြင့် ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင်ရေးဆွဲခဲ့သော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဖြင့် အမေရိကန်သည်လည်းကောင်း၊ ၁၈၄၇ ခုနှစ်တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံသည်လည်းကောင်း၊ ၁၉၀၀ ခုနှစ်တွင် သြစတြေးလျားသည်လည်းကောင်း ဖက်ဒရယ်ခေါ် ပြည်ထောင်စုနည်းဖြင့် ပေါင်းစည်းခြင်းပြုခဲ့ကြသဖြင့် ပြည်နယ်ငယ်များ ( Federating Unit) ၏ မူလသီးခြားဂုဏ်အင်္ဂါ လက္ခဏာများဖြစ်ကြသော အစိုးရအဖွဲ့ နှင့် ဥပဒေများအားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သော ဗဟိုအစိုးရ (Federal Government) ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြင့် လက္ခဏာသစ်တရပ် တိုးပွါး လာခြင်းသာဖြစ်ပေသည်။ ဤကဲ့သို့သော ဗဟိုအစိုးရနှင့်တကွ ပြည်နယ်တိုင်းတွင် မိမိကိုယ်ပိုင် အစိုးရတဖွဲ့စီရှိသော တိုင်းပြည်များကို ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ ( Federal State)ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြပါ၏။

  Posted in: နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ 

အီတလီနိုင်ငံ

နိုင်ငံအမျိုးအစား

အစိုးရတစ်ဖွဲ့တည်းသာရှိသော ယူနီတရီနိုင်ငံဖြစ်သည်။

ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ၁၉၄၆ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့ဆန္ဒအရ ဘုရင်စနစ်ကိုဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရေးသားမှတ်တမ်းတင်ထားသော ဥပဒေများဖြစ်ကြသည်။

ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်နိုင်ရန် လွှတ်တော်နှစ်ခုစလုံးက တစ်ကြိမ်နဲ့တစ်ကြိမ် ရက်ပေါင်း ၉၀ခြား၍ နှစ်ကြိမ်စလုံး ပြင်ဆင်ချက်အဆိုကို သဘောတူအတည်ပြုရသည်။ လွှတ်တော် တစ်ခုခု၏ ၁/၅ သော အမတ်များက နှစ်ကြိမ်စလုံးပြင်ဆင်ချက်အဆိုကို အတည်ပြုကြလျှင် ပြည်သူ့ဆန္ဒကောက်ခံရန်မလိုချေ။

ကိုယ်စားလှယ်ရွေးချယ်ရေးစနစ်

အသက်၂၅နှစ်ပြည့်သော အီတလီသူ/သား တိုင်းမဲပေးနိုင်ခွင့်ရရှိပြီး မဲဆန္ဒ တစ်နယ်ကိုယ်စားလှယ် တစ်ယောက ်စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။

ဥပဒေပြုဌာန

လွှတ်တော်နှစ်ခုစနစ်ကို အသုံးပြု၍ အောက်လွှတ်တော်ကို ပြည်သူတို့က ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော အမတ်ပေါင်း ၅၆၀ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းအမတ်တို့၏ အမတ်သက်တမ်းမှာ ၅နှစ်ဖြစ်ပြီး ဝန်ကြီးချုပ်နှင့်တကွ ၎င်း၏ ကက်ဘိနက်ဝင်ဝန်ကြီးများကို အောက်လွှတ်တော်ကပင် ရွေးချယ်တင်မြောက်ရသည်။ ထို့ပြင် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဥပဒေများကို ရေးဆွဲရသောကြောင့် အထက်လွှတ်တော်ထက် တန်ခိုးကြီးသည်ဟု ယူဆရသည်။

အထက်လွှတ်တော်စီးနိတ်ကို ပြည်သူတို့က ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော အမတ်သက်တမ်း ၆နှစ်ရှိသော အမတ်ပေါင်း ၃၂၀နှင့် သမ္မတလောင်း တစ်ယောက်အပြင် သမ္မတက ရာသက်ပန်ခန့်အပ်ထားသော အမတ်၅ယောက်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။

ဘဏ္ဍာရေးနှင့်စပ်လျဉ်းသော ဥပဒေမှအပ ဥပဒေဖြင့် အာဏာတွင် အောက်လွှတ်တော်နှင့် တူညီ၏။ ထို့ပြင်အစိုးရအဖွဲ့ကို အယုံအကြည်မရှိအဆိုကို တင်သွင်းနိုင်ခွင့်ရှိသည်။

အုပ်ချုပ်ရေးဌာန

ပါလီမန်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြစ်သည်။ ရုပ်ပြအုပ်ချုပ်ရေးမှူးမှာ ပါလီမန်နှစ်ရပ်စလုံးက ရွေးချယ်တင်မြှောက်သော သက်တမ်း ၇နှစ်ရှိသည်။ အီတလီသမ္မတဖြစ်၍ အုပ်ချုပ်အာဏာကိုအသုံးပြုကာ အစစ်အမှန် အုပ်ချုပ်သူမှာ ဝန်ကြီးချုပ်သာဖြစ်သည်။

တရားစီရင်ရေးဌာန

တရားသူကြီးများကို ခန့်အပ်ရာခြင်း၊ ရာထူးတိုးပေးခြင်းနှင့် ၎င်းတရားသူကြီးတို့၏ စည်းစနစ်ကျနမှုကို "ဥပဒေပြုကောင်စီ" ကဆောင်ရွက်သည်။ ၎င်းကောင်စီတွင် သမ္မတ၊ ဥပဒေ ပါမောက္ခများ၊ လွှတ်တော်နှစ်ခုပေါင်းက ရွေးချယ်တင်မြှောက်ထားသော ရှေ့နေများနှင့် ရာဇာဝတ်တရားသူကြီးများ (magistrates) နှင့် တရားသူကြီးတို့က ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော သူများပါဝင်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ သက်တမ်းမှာ (၄) နှစ်သာဖြစ်၏။

ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေနှင့် စပ်ဆိုင်သော တရားရုံးကို သမ္မတက ခန့်အပ်သော တရားသူကြီး ၅ ကြီး၊ ဥပဒေပြုအဖွဲ့က တင်မြှောက်သော တရားသူကြီး ၅ဦးနှင့် "ဥပဒေပြုကောင်စီ" က ခန့်အပ်သော တရားသူကြီး ၅ ဦးတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ထား၏။ ၎င်းတရားရုံးသည် နောက်ဆုံးအယူခံဝင်ရာ ရုံးပင်ဖြစ်သည်။