နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း (၁၁)

 နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း (၁၁)

ကနေဒါ ပြည်ထောင်စု

ကနေဒါ နိုင်ငံသည် ၁၆၈၀ ခုနှစ်မှ၍ ပြင်သစ်ကိုလိုနီဘဝဖြင့် နေလာခဲ့ရပြီး ၁၇၆၀-ခုနှစ်တွင်မူအင်္ဂလိပ်တို့က ပြင်သစ် လက်မှသိမ်းယူသဖြင့် ၎င်း ကနေဒါနိုင်ငံမှာ အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီနိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့ရပြန်သည်။ ၁၇၇၅- ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်တို့ လွတ်လပ်ရေး စစ်ပွဲဆင်နွှဲ ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင်လွတ်လပ်ရေးရသွားသောအခါ ကနေဒါ သားတို့နိုးကြားထကြွလာကြသည်။ အင်္ဂလိပ်များအနေဖြင့်လည်း “တခါသောဘူးပျဉ်ဘိုးနားလည်” ထားသည့်အလျှောက် ကနေဒါလူမျိုးတို့၏ လွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲဆင်နွှဲမည့်အချိန်ကို မစောင့်ဘဲ ၁၈၆၇-ခုနှစ်တွင်ကနေဒါအား ဒိုမီနီယံလွတ်လပ်ရေး ပေးလိုက်သည်။

ကနေဒါနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး ရရှိသောအခါလူများစုက ယူနီတရီနိုင်ငံထူထောင်လိုကြ၏ သို့ရာတွင် တိုင်းပြည်၏ အာဏာအားလုံး လူများစုဖြစ်သော ကနေဒါသား အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့လက်ထဲကျရောက်ပြီး၊ အင်္ဂလိပ်တို့က ချယ်လှယ်မည်ကို လူနည်းစုဖြစ်သော ကနေဒါသား ပြင်သစ်လူမျိုးတို့ကစိုးရိမ်ကြသည်၊ ကနေဒါပြည်ရှိ အခြားလူနည်းစု ဥရောပသားများကလည်း ယူတနရီ နိုင်ငံတည်ထောင်ခြင်းကိုမလိုလားကြချေ။ ထို့ကြောင့်ယူတရီနိုင်ငံ တည်ထောင်ခြင်းကိုမလိုလားကြချေ။ ထို့ကြောင့်ယူနှတရီနိုင်ငံမတည်ထောင်ဘဲ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

ကနေဒါ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံသည်အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံနှင့် လုံးဝမတူကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။ ကနေဒါပြည်ထောင်စု ဖွဲ့စည်းချိန်တွင် အမေရိကန်၌ ငွေဝယ်ကျွန်များကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး တောင်ပိုင်းပြည်နယ်တို့က ခွဲထွက်လိုမှုကြောင့်ဖြစ်ခဲ့ရသော အမေရကန်ပြည်တွင်းစစ်ပြီးစအချိန်ပင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်ကနေဒါသားတို့သည်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဖွဲ့စည်းပုံ၏ ချွတ်ယွင်းချက်များကို သိရှိပြီ၊ အမေရိကန်၌ကျရောက်သော ပြည်တွင်းစစ်ဘေးရန်မျိုးမှကင်းရှင်း နိုင်သောနည်းမျိုးဖြင့် ပြည်ထောင်စုဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းကြောင့် ကနေဒါပြည်ထောင်စုနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့ မတူညီခြင်းဖြစ်သည်။

ကနေဒါ ပြည်ထောင်စုတွင် ရေးမှတ်ထားသောအာဏာကို ပြည်နယ်များလက်ထဲ၌ထားပြီး အကြွင်းအကျန် အာဏာ(ဝါ)ရေးမှတ်မထားသော အာဏာများကိုဗဟိုအစိုးရ လက်တွင်ထားရှိသည်။ ဤအချက်သည် အမေရိကန်နှင့်ဖြောင့် ဖြောင့်ဆန့်ကျင်သည်။

ကနေဒါ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေအနေဥပဒေအရ ဗဟိုတရားစီရင်ရေး ဌာနမှာတရားရုံးချုပ်ပင်ဖြစ်သည်၊ သို့ရာတွင် ၎င်းတရားရုံးချုပ်မှာ နောက်ဆုံးအယူခံဝင်ရာရုံးမျှသာဖြစ်သည်။ ဤအမေရိကန်တရားရုံးချုပ်ကဲ့ သို့ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံ ဥပဒေကိုကိုးကား ကိုင်စွဲခွင့်မရှိပေ။ ကနေဒါပြည်ထောင်စု၏ ဗဟိုဥပဒေပြုအဖွဲ့ (ပါလီမန်)သည် ပြည်နယ်တရားဥပဒေပြုအဖွဲ့တို့မှ ပြုစုလိုက်သော မည်သည့် တရားဥပဒေကိုမဆို ပယ်ချနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဥပဒေရေးရာမျာနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး ဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့ အငြင်းပွား အချင်းများစရာ အကြောင်းမရှိပေ။ ဤအချက်ကို ထောက်ရခြင်းဖြင့် ကနေဒါနိုင်ငံသည် ယူနီတရီနှင့် နီးစပ်ခြင်းတွေ့ရပေသည်။ ယင်းကဲ့သို့သော အကြောင်းများကြောင့် ကနေဒါနိုင်ငံကို ပြည်ထောင်စုမစစ်သော နိုင်ငံဟူ၍ မှတ်ယူကြသည်။

ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်ပုံ

ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ပြည်နယ်များ၌ အာဏာမရှိ၊ ဗဟိုအစိုးရ၌သာ ပြည်နယ်တို့၏ ကန့်ကွက်မဲမရှီပါက ပြင်ဆင်နိုင်ခွင့်ရှိသည်။ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပေးအရ ဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့ သဘောကွဲလွဲပြီး အငြင်းပွားတိုင်း ၎င်းအငြင်းပွားသည့်ပြဿနာကို အင်္ဂလိပ်ပါလီမန်သို့ တင်သွင်း၍ ဆုံးဖြတ်စေရသည်။ သို့ရာတွင် ယနေ့အထိ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး ဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့ သဘောကွဲလွဲခြင်းမရှိသဖြင့် ဗြိတိသျှပါလီမန်သို့ တကြိမ်တခါမျှ တင်ပြခဲ့ရခြင်း မရှိပေ။

ကိုယ်စားလှယ်ရွေးချယ်ပုံ

ကနေဒါဗဟိုအစိုးရ (ပြည်ထောင်စုအစိုးရ) တွင် စီးနိတ်ခေါ် အထက်လွှတ်တော်နှင့် အောက်လွှတ်တော်ဟူ၍ လွှတ်တော်နှစ်ခုရှိသည်။ ကနေဒါပြညထောင်စုနိုင်ငံသည် ပြည်နယ်ပေါင်း“၁၃”နယ်ကို ပေါင်း၍ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သော်လည်း အမေရိကန်နှင့်သြစတေးလျား နိုင်ငံများကဲ့သို့ အထက်လွှတ်တော်အမတ်များကို အညီအမျှ ရွေးချယ်ခြင်းမရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ပြည်နယ်များမှ ကိုယ်စားလှယ် အညီအမျှ ရွေးချယ် စေလွှတ်ခြင်း မဟုတ်သည့်အပြင် ပြည်သူများကလည်း ရွေးချယ်ရခြင်း မပြုရပေ။ ကနေဒါဂါဗာနာဂျင်နရယ်ကသာ ရာသက်ပန် ခန့်အပ်ခြင်းပြုသည်။ ထို့ကြောင့် အထက်လွှတ်တော်မှာ ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့်သာ ဖွဲ့စည်းထားသော လွှတ်တော်မဟုတ်ပေ။

အောက်လွှတ်တော်ကိုပြည်နယ်လူဦးရေအလိုက် အချိုးကျရွေးကောက်စေလွှတ်သော အမတ်ပေါင်း(၃၀၈) ယောက် ဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဘဏ္ဍရေး၊ တရားဥပဒေရေးရာနှင့် စပ်လျဉ်းသော ကိစ္စရပ်များကို အောက်လွှတ်တော်ကသာ ဆောင်ရွက်သည့်အပြင် အစိုးရအဖွဲ့ကိုလည်း အောက်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့်သာ ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ခေတ်သစ် ဒီမိုကရေစီနှင့် လျော်ညီစေရန် ပြည်သူ့ ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အောက်လွှတ်တော်ကို အထက်လွှတ်တော်ထက် တန်ခိုးအာဏာပို၍ အပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

(အခွန်ကောက်ခံပုံ)

ကနေဒါပြည်ထောင်စုသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်ကဲ့သို့ နှစ်ထပ်ကွမ်းအခွန်ကောက်သော စံနစ်ကို အသုံမပြုချေ။ အခွန်အားလုံးကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရကသာ ကောက်ခံပြီး ရရှိသောအခွန်များကို ပြည်နယ်အစိုးရတို့အား ခွဲဝေပေးသည်။