နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း (၉)

 နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာ အပိုင်း (၉)

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု

အင်္ဂလိပ်နှင့်ပြင်သစ်တို့သည် အမေရိကတိုက်၌လည်းကောင်း၊ အာရှရှိ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၌လည်းကောင်း ကိုလိုနီလုသော စစ်ပွဲကို ၁၇၅၆ မှစ၍ဆင်နွဲခဲ့ကြပေသည်။ ၁၇၆၃ တွင် ပြင်သစ်ကိုအင်္ဂလိပ်တို့က အနိုင်ရရှိခဲ့သဖြင့် အမေရိကတိုက်ပေါ်ရှိ နိုင်ငံ(၁၃) နိုင်ငံတို့မှာ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကိုလိုနီနိုင်ငံများဖြစ်လာခဲ့ပေသည်။

၁၇၇၅ ခုနှစ်တွင် သမ္မတကြီး ဂျော့ဝါရှင်တန်ဦးဆောင်၍ အမေရိကန်လွတ်လပ်ရေးစစ်ပွဲဆင်နွဲသဖြင့် ၁၇၇၆ ဇူလိုင်လ (၄) ရက်နေ့၌ အမေရိကန်လွတ်လပ်ရေးကြော်ငြာစာတမ်းအား အမေရိကန် ပန်းချီဆရာကြီး (Juhn Trumbull) မှ ဖတ်ကြားခဲ့ပြီး ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်လွတ်လပ်ရေးအား အင်္ဂလိပ်နှင့် ပြင်သစ်တို့အားလုံးမှ အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြပေသည်။

ထို့နောက်အမေရိကန်ပြည်နယ် (၁၃) ပြည်နယ်မှ နိုင်ငံသားတို့ယခင်ကလွတ်လပ်ရေးရသည့်အထိ မိမိတို့၏ သီးခြားအစိုးရ ဓလေ့ထုံးစံများဖြင့် ရပ်တည်နေခဲ့ကြသော်လည်း လွတ်လပ်ရေးရပြီးသောအခါ “ နွားကွဲရင် ကျားစွဲမည့်” အရေးကိုလည်း နားလည်ကြ သည့် အလျောက် အချင်းချင်းပူးပေါင်းလိုကြပေသည်။

သို့ရာတွင် မုလအတိုင်းကိုယ့်မင်းကိုယ်ချင်း သီးခြားစွာရပ်တည်နေခြင်းဖြင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ပြန်လည်လွှမ်းမိုးလာမည်ကို စိုးရိမ်သကဲ့သို့ အခြားတဖက်တွင်လည်း နှစ်ပြည့်တပြည်နည်းဖြင့် ပေါင်းစည်းလိုက်ပါက မိမိတို့၏ မူလသီးခြားလွတ်လပ်မှုများ၊ ဓလေ့ထုံးစံများ ဆုံးရှုံး ပျောက်ကွယ် သွားမည်ကိုလည်း မလိုလားကြပေ။

ထို့ကြောင့် အမျိုးသားအင်အားတိုးတတ်တောင့်တင်းမှုကိုလည်းရ၊ ဓလေ့ထုံးစံများလည်း မဆုံးရှုံးရသော ပြည်ထောင်စုနည်းဖြင့် အချင်းချင်းပေါင်းစပ်လိုက်ကြပေသည်။ ဤသို့အားဖြင့် (၁၃) ပြည်နယ်ဖြင့် စတင်ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ယခုအခါ ပြည်နယ်ပေါင်း (၅၀) ပါဝင်လျှက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရပေသည်။

အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော ပါဝါ (Specific Power) ကိုဗဟိုအစိုးရ လက်ထဲ၌ထားရှိပြီး ကျန်ရှိသော အကြွင်းအကျန် ပါဝါ(Reserve of Power)ကို ပြည်နယ်များလက်ထဲ၌ ထားရှိသဖြင့် ပြည်နယ်တို့သည် များစွာ လွတ်လပ်ကြပေသည်။ အကြွင်းအကျန် အာဏာမှာ သတ်မှတ်ထားသော အာဏာထက် ကြီးသောကြောင့် အကြွင်းအကျန် အာဏာ(သို့) ဖွဲ့စည်းအုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေဖြင့် သတ်မှတ်မထားသောပါဝါကို ပိုင်ဆိုင်သော ပြည်နယ်တို့သည် ဗဟိုအစိုးရထက် တန်ခိုးကြီးမားပြီး လွတ်လပ်ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအား ပြည်ထောင်စုစစ်စစ် နိုင်ငံဟူ၍ သတ်မှတ် ကြပေသည်။

ပဋ္ဋိပက္ခများအားဖြေရှင်းပုံ

ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတိုင်း၌ အစိုးရတဖွဲ့ထက် ပိုများသောကြောင့် အစိုးရအချင်းချင်း အငြင်းပွါးမှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ပေသည်။ အထူးသဖြင့် ဗဟိုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့သည် အုပ်ချုပ်ရေးကိစ္စရပ်များ၊ ဥပဒေရေးရာများနှင့် စပ်လျှင်းပြီး အငြင်းပွါးမှုများ ပေါ်ပေါက်နိုင်ပေသည်။

ဤသို့အငြင်းပွါး၍ ပဋ္ဋိပက္ခဖြစ်မှုကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ပုဂ္ဂိုလ် (သို့) အဖွဲကအစည်းတခု ရှိရပေမည်၊ အမေရိကန်တွင်မူ ဤကဲ့သို့သော ပဋ္ဋိပက္ခများကို ဗဟိုအစိုးရ၏ တရားစီရင်ရေးဌာန (Judiciary) မှ အမှား/အမှန်ကို ဆုံးဖြတ် ဖြေရှင်းပေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗဟိုအစိုးရ၏ တရားစီရင်ရေးဌာနသည်သာလျှင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ကိုးကားကိုင်စွဲကျင့်သုံးနိုင်သော အဖွဲကဖြစ်ကြောင်း မှတ်သားရပေမည်။

ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကိုပြင်ဆင်ပုံ

နိုင်ငံတိုင်း၌ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံသပဒေကို ပြင်ဆင်ရန် နည်းလမ်းသတ်မှတ်ထားသကဲ့သို့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွင်လည်း သတ်မှတ်ထားပေသည်။ အမေရိကန် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်လိုလျှင် အနည်းဆုံးဗဟိုဥပဒေပြုအဖွဲ့၏ သုံးပုံနှစ်ပုံသော ပြည်နယ်များကသော်လည်းကောင်း၊ ပြင်ဆင်ချက်အဆို တင်သွင်းရန်အတွက် အထူးပါလီမန်အား ခေါ်ယူပေးရန် တောင်းဆိုရပေသည်။ တင်သွင်းသော ပြင်ဆင်ချက်အဆိုကို အနည်းဆုံးဗဟိုဥပဒေပြုအဖွဲ့ (ကွန်ဂရက်)၏ လေးပုံ သုံးပုံသော ကွန်ဂရက်အမတ်များမှ သဘောတူ ထောက်ခံမှသာ အတည်ပြုလေသည်။ ထို့ကြောင့် အမေရိကန်ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေမှာ ပြင်ဆင်ရန်ခက်ခဲသော ဥပဒေဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း မှတ်သားထားရပါမည်။

အထက်လွှတ်တော်အမတ်များအား ရွေးကောင်တင်မြှောက်ပုံ

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှာ ပြည်နယ်(၅၀)အား စုပေါင်းဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည့်အလျောက် အထက်လွှတ်တော် Senate (ဆီးနိတ်) သို့ ပြည်နယ်တခုစီမှ ကိုယ်စားလှယ် နှစ်ဦးစီအား အညီအမျှစေလွှတ်၍ ဖွဲ့စည်းထားပေသည်။ ထို့ကြောင့် ဆီးနိတ် ခေါ် အထက်လွှတ်တော်တွင် ဆီးနိတ်တာ (Senator) ခေါ် အထက်လွှတ်တော်အမတ်ပေါင်း(၁၀၀)ရှိပေသည်။

သုံးပုံ တပုံသော အထက်လွှတ်တော်အမတ်များကို (၂) နှစ်ခြားတစ်ကြိမ် နှုတ်ထွက်စေပြီး အသစ်ပြန်လည် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ပေသည်။ အထက်လွှတ်တော် ဆီးနိတ်တာ တယောက်၏ သက်တမ်းမှာ (၆)နှစ်ဖြစ်ပေသည်။ တနည်းအားဖြင့် (၆) နှစ် အမတ်သက်တမ်းပြည့်သော သုံးပုံတပုံ ဆီးနိတ်အမတ်များကိုသာ အသစ်ရွေးကောက်သဖြင့် ၎င်းအသစ်ရွေးချယ်သော အမတ်များထဲတွင် (၆) နှစ်သက်တမ်းရှိသော အမတ်ဟောင်းတဦးတလေမျှ ပြန်လည်အရွေးမခံရသည့်တိုင်အောင် လွှတ်တော်ထဲတွင်(၂)နှစ် သက်တမ်းရှိသော အမတ် သုံးပုံတပုံနှင့် (၄) နှစ်သက်တမ်းရှိသော အမတ်သုံးပုံတပုံ အမတ်များကျန် နေပေသည်။ ထို့ကြောင့် အထက် လွှတ်တော်၏ လုပ်ငန်းများမှာ အထစ်အငေါ့မရှိဘဲ ပြေပြစ်တွင်ကျယ်နိုင်စေပါသည်။

အထက်လွှတ်တော်အမတ်များကို ပြည်နယ်အစိုးရများက ရွေးချယ်စေလွှတ်ခြင်း မဟုတ်ပေ။ ပြည်နယ် ပြည်သူလူထုမှ တိုက်ရိုက် ရွေးကောင်စေလွှတ်ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ဤသို့ အထက်လွှတ်တော်များကို ပြည်နယ်တိုင်း၌ သက်ဆိုင်ရာ ပြည်နယ်အသီးသီးရှိ ပြည်သူများမှ အညီအမျှ ရွေးကောက်စေလွှတ်ခြင်း ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ အထက်လွှတ်တော်ကို များစွာ တန်ခိုးအာဏာ အပ်နှင်းထားဖြစ်ပေသည်။ (၁၉၁၉) တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဝီလဆင် (Willison) ချုပ်ဆိုခဲ့သော ဗာဆေးစာချုပ်ကို ငြင်းဆိုသည့်အပြင် သမ္မတ ဝီလဆင်(Willison) ကိုယ်တိုင် အဆိုတင်သွင်း၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ကမ္ဘာ့နိုင်ငံ ပေါင်းချုပ်အသင်းကြီး (League of Nations) ထဲ၌ ပါဝင်ရန်ငြင် ဆိုခဲ့ပေသည်။ ဤအချက်ကို ထောက်ရှု့ခြင်းဖြင့် အထက်လွှတ်တော်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အထက်လွှတ်တော်များထဲတွင် တန်ခိုးအကြီးဆုံး လွှတ်တော်တရပ် ဖြစ်ပေသည်။

အခွန်ကောက်ခံပုံ

အခွန်ကောက်ခံရာတွင် (၂) ထပ်ကွမ်းအခွန်စနစ် (Double Texation System) ကိုအသုံးပြုပေသည်၊ ဗဟိုအစိုးရသည် ၌၏ အသုံးစရိတ်အတွက် ၌ဘာသာသီးခြားအခွန်ကောက်ခံသကဲ့သို့ ပြည်နယ်တို့ကလည်း ၎င်းတို့ပြည်နယ်အစိုးရတို့အတွက် အခွန်ထမ်း ဆောင်ရသောကြောင့် ပြည်နယ်တိုင်းသည် အစိုးရအဖွဲ့(၂) ဖွဲ့အတွက် အခွန်ထမ်းဆောင်ကြရပေသည်။